Архиве категорија: Насеља

Lištani

Lištani se nalaze pod planinom Dinarom, između sela Rujani i Odžak, nadomak više prirodnih prelaza preko Dinare, koji su bili migracioni putevi između Dalmacije i ovog područija. U darovnici bosanskog kralja Stjepana Ostoje iz 1400. godine, selo Lištani se navodi kao Lišćane. Naziv sela vezuje se za hrast lišćar kojim su obrasle pitome padine Dinare, a čiji se list, kojim je tokom jeseni bilo prekriveno celo selo, upotrebljavao kao stočna hrana. Današnji naziv sela sreće se u popisu bosanskih spahija iz 1711. godine, kao zemaet zaima Ahmeta. Godine 1741. u izveštaju biskupa Dragičevića selo je upisano pod imenom Ćukovac (Chiucovaz).

Lištani

Postoje podaci da je selo podignuto na mestu rimskog naselja Peha. U Lištanima postoje ostaci srednjevekovnih nadgrobnih spomenika (stećci na Malom i Velikom hanu), a na Skokovima i građevine iz rimskog i turskog doba. Prema selu Strupniću vide se ostaci rimskog puta, dok se na groblju, na kome se sahranjivalo i pravoslavno i katoličko stanovništvo, nalazi nekoliko stećaka, kojih ima i na Krču.

U Lištanima su 1813. godine živele turske i srpske porodice. Zemlja je pripadala begovskoj porodici Firdus, a drugim familijama je delom darivana kao miraz pri udaji devojaka iz Firdusove familije. Zaseok Brčić bio je odžak sa kulom Muhameda Firdusa. Nekadašnja lištanska kula (turski han), koju je sredinom 19. veka opisao Teodor Šif kada je iz Splita došao u Livanjsko polje sa Firdusom (kasnije je pripadala Jozi Brčiću) potpuno je preuređena. Hrišćanske porodice bile su u kmetovskom položaju prema turskim. Prema dokumentu iz 1813. godine na imanju Izete Firdus, udate u Travnik za Teskeredžića, kmetovi su bile porodice: Kelava, Crnjak, Barun, Cvitić i Tokić. Lukači su bili na zemlji Hromića i Paloša iz Sarajeva; porodice: Kalaica, Gvozden, Brčić, Šuker, Džaja, Žarko i Crnjak radili su na zemlji Firdusovog sina, Ibrahim-bega; Granići su bili kmetovi begova Repovaca iz Tuhobića kod Konjica; a Bakovići hadži Adema Bajagića iz Livna.

Bunar Lištanac

Godine 1768. u Lištanima su živela samo četiri plemena: Jurić, Milunović, Muslim, Piljak. Danas u Lištanima žive samo Hrvati. Porodica Barun (ranije Milunović) u Lištanima živi od 1741. godine, a Brčić i Crnjak od 1813. Veći broj lištanskih porodica doselio se u ovo selo iz Bitelića kod Sinja: Kalaice (ranije Jukići), Kelave, Rimci, Šukeri (ranije Kujundžije), Zelići, Žarke; zatim iz okoline Livna: Gvozdeni (ranije Peše), Lukači (ranije Kurići); iz Aržina u Dalmaciji: Džaje; iz Muca kod Sinja: Granići.

Godine 1856. fratri su u Lištanima kupili tursku kuću na brežuljku Ćukovčić, gde su 1912. godine izgradili katoličku crkvu sv. Josipa.

Lištani su, kao i Rujani, Čaprazlije i deo Odžaka uzdignuti u odnosu na površinu polja i okruženi obradivim njivama i baštama. Selo ima tri javna bunara: Lištanac, Odžinac i Trnovac , dok je jezero, koje je bilo verovatno tektonskog porekla, nestalo usled sleganja terena. Toponimi u ovom selu su: Akarišće, Banovo groblje, Brigove glavice, Brižine, Brkuša, Debelica, Divakinja, Doći, Duvnjakuša, Firdusovke, Hajderbegovac, Harmanišće, Jezero, Kadribegovac, Kamenac, Kamenja, Krčula, Kupalo, Liske, Lištanac, Luka, Lušić, Mali han, Milićuša, Odžinac, Omanuša, Otoke, Podlištane, Ponori, Popržinovac, Prdipolje, Prikače, Rakite, Rakitnica, Razboj, Rivina, Rupe, Šejanuše, Šiliga, Trnovac, Veliki han, Zgon, Zgonovi, Žrvanj.

Tokom Drugog svetskog rata, Ustaše su 1941. godine u Lištanima ubile 56 Srba čija su tela zakopana u masovnoj grobnici u Prologu ili preneta na pravoslavno groblje u Lištanima. Njihova imena možete naći ovde: https://omlivanjska.com/livanjski-srbi/secanje/

Prema popisu iz 1991. godine, u Lištanima je bilo 490 stanovnika, od čega nijedan srpske nacionalnosti, 489 hrvatske nacionalnosti i 1 ostalih nacionalnosti.

Sadašnji stanovnici sela Lištani su samo Hrvati. U Lištanima danas nema srpskih porodica, a o njihovom nekadašnjem prisustvu svedoči groblje.

O Pravoslavnom groblju možete više pročitati ovde: https://omlivanjska.com/2013/10/09/groblje-u-listanima/

RODOVI

Do jula 1941. godine u Lištanima je živela jedna srpska porodica:
CVIJETIĆ – poreklom verovatno iz Stare Srbije, u Lištane doseljeni verovatno oko 1800. godine iz Otišića kod Vrlike u Dalmaciji. Pred Drugi svetski u četiri kuće Cvijetića živelo je ukupno 56 članova. Sem jednog, svi pripadnici ovog roda koji su tada živeli u Lištanima su ubijeni od strane ustaša, 30. jula 1941. godine. Slave Svetog Arhanđela Mihaila.

———————————————–

Izvori: http://www.relax-livno.com i http://www.wikipedia.org

Livno

Nekadašnje Hlivno odnosno Hlijevno, a danas Livno, je grad na jugozapadu Federacije BiH u kome živi oko desetak hiljada stanovnika. Sedište je opštine na čijoj teritoriji živi nešto preko 30.000 žitelja. Većim delom je na obroncima Baljakovca i obalama reke Bistrice, na 730m/nv, sa stabilnom, umereno kontinentalnom klimom.

Prema do sada pronađenim tragovima naselja, smatra se da je ova teritorija bila naseljena još pre dve hiljade godine, o čemu svedoče: Velika i Mala gradina, Kasalov gradac, nekropola sa tulumima, veći broj gradina iz bronzanog i gvozdenog doba itd.

Od 9. veka, ova teritorija je bila deo Rimskog carstva, kada započinje i proces romanizacije domicilnog stanovništva. Na područiju rimske provincije Ilirije (njenog južnog dela, Dalmacije i severnog, Panonije) naseljavaju se Sloveni od 626. godine. Konstantin VII Porfirogenet spominje Livno u delu De Administrando Imperio, a Povelja kneza Mutimira iz 892. godine je najstariji pisani dokument o Livnu. Kao župa, Livno se pominje u 10. veku. U 14. veku, ban Stjepan II Kotromanić, pripojio je Livno Bosanskoj banovini. Zapovednik tvrđave u Livnu je, oko 1350. godine , bio Mrnja (od koga su Mrnjavčevići: Vukašin /otac junaka kraljevića Marka i Andrije/, Uglješa i Gojko). U 15. veku grad je bio u vlasništvu porodice Vukčić. Inače, Livno, Duvno i Glamoč sa okolinom u srednjevekovnnoj srpskoj državi zvani „zapadne strane“ ili „zapadne zemlje“, a deo između Livna, Duvna i Glamoča zvao se Završije.

Kula starca Vujadina u Livnu

Od 1485. godine, u livanjskom kraju se učvrstila osmanlijska vlast, pripajanjem Livna kadiluku Neretva. U 16. veku Livno je pripadalo Kliškom sandžaku i bilo sedište sandžakbega, a u 17. veku formirana je Livanjska kapetanija, koja je postala često poprište sukoba Turaka sa uskocima iz mletačke Dalmacije i hajducima iz Bosne. U vreme turske vladavine, koja je 1878. godine zamenjena austro-ugarskom, u Livnu je podignut zid sa kulom i gradskim kapijama, kao i četiri podkupolne džamije, gradski most na Bistrici, gradske kuće, čaršija sa dućanima, mektebi, medrese, česme, oružarnica…

Hrvatski izvori kažu da se dolazak pravoslavnog stanovništva u ove krajeve, mahom u donje Livanjsko polje, vezuje za početak turske vladavine (15. vek), kao i da tada počinje iseljavanje katoličkog življa nastanjenog u to vreme u rubnim selima Livanjskog polja, što traje sve do 17. veka uslovljeno islamizacijom i lošim ekonomskim prilikama. Franjevci su imali presudnu ulogu u podizanju samostana Gorica sa crkvom, u kome su i danas smeštene vredne etnološke zbirke sa podacima o načinu života stanovnika svih konfesija ovog kraja. Godine 1859. u Livnu je podignuta pravoslavna crkva Uspenija Presvete Bogorodice.

Nakon Berlinskog kongresa, Bosna i Hercegovina, i pored snažnog i žestokog otpora lokalnog stanovništva, ulaze u sastav Austro-Ugarske monarhije. Nova vlast uvodi novi sistem organizacije i uprave postepenim osnivanjem gruntovnice, katastra, školstva, zdravstva, sreske žandarmerije, finasijske straže, a uvodi i poštu, telegraf i sl. Dolazak nove vlasti označen je i povratkom u Livanjsko polje dela katoličkog življa izbeglog u Dalmaciju, kojima vlast daje poreske i druge povlastice. Prema popisu stanovništva iz 1910. godine u gradu Livnu je živelo 4724 stanovnika, od čega 17% pravoslavca. Kulturno-prosvetni život odvijao se kroz nacionalna kulturna društva, kao što je bilo „Srpsko pjevačko i tamburaško društvo – Jovan Sundečić“ , osnovano 1907. godine, Hrvatsko glazbeno i pjevačko društvo „Dinara“, kao i muslimansko društvo „Merhamet“.

Nakon propasti Dvojne monarhije u Prvom svetskom ratu, Bosna i Hercegovina ulaze u sastav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.

Tokom Drugog svetskog rata, Livno je bilo u sastavu Nezavisne Države Hrvatske, kojom je upravljala ustaška vlast, što je bilo pogubno za srpski živalj, koji je već prvih meseci od osnivanja te tvorevine stradao od strane ustaša, gotovo do etničkog zatiranja. Krajem 1943. godine u Livnu je otvorena vazduhoplovna baza Narodno-oslobodilačke vojske i Pokreta oslobođenja Jugoslavije. Nakon rata, veliki broj preživelog srpskog stanovništva iseljava se u druge krajeve Jugoslavije.

Prema Dejtonskom mirovnom sporazumu, Livno je u sastavu Federacije BiH i sedište je Livanjskog kantona.

—————————————————————
Za pripremu ovog teksta korišećeni su izvori:
1.    Petar Džaja, Hrvati- katolici lijevanjskog kraja, Zagreb 2000.
2.    Luka Đaković, Prilozi za demografsku i onomastičku građu Bosne i Hercegovine, ANUBiH, Građa XXIII, Sarajevo 1979.;
3.    Nacionalni sastav stanovništva: Rezultati za Republiku po opštinama i naseljenim mjestima 1991., Statistički bilten br. 234, Državni zavoda za statistiku Republike Bosne i Hercegovine, Sarajevo;
4.    Milan Vasić, Etnička kretanja u Bosanskoj Krajini u 16. vijeku, Godišnjak Društva istoričara Bosne i Hercegovine, 13, 1962., Sarajevo 1963. godine;
5.    Hazim Šabanović, Bosanski Pašaluk, postanak i upravna podjela, Naučno društvo N.R..Bosne i Hercegovine, Djela, knj. 14, Odjeljenje istorijsko – filoloških nauka, knj. 10, Sarajevo 1959. godine;
6.    Mario Petrić, Livanjsko Polje, Glasnik Zemaljskog muzeja, Etnologija, sv.16, Sarajevo 1961. Godine
7.    Dušan Nikić, O imenima naselja u Livanjskom polju, Separat Zemaljskog muzeja, Sarajevo 1974-1975. godine;
8.    http://www.lijevno.com; http://www.relax-livno.com/zanimljivosti; http://www.wikipedia.ogr; http://www.livno.ba

Nuglašica

Iza Bastasa, na krajnjem sjeverozapadu Livanjskog polja, zvanom Ždralovac, nalazi se selo Nuglašica. Male niske kućice sela duboko su se zavukle u šumoviti Šator. Tako skrovita mjesta ovdašnji mještani zovu „nugo“, (iskrivljeno od nugao), ugao. Od te skrivenosti mjesta u nuglu Šatora poteklo je ime Nuglašica.

Selo se prostire u podnožju Šator planine, na terenu većeg broja izvora bistre vode, što otiču u Mali Ždralovac.

Nuglašica na Facebook-u: https://www.facebook.com/selo.nuglasica

U Nuglašici su do 1994. godine živele srpske porodice:

ARNAUT – doselili se iz Kosore kod Vrlike;

BANIĆ – doselili su se iz Pomine kod Drniša;

VUKOVIĆI – doselili su se iz Čitluka kod Sinja;

GAVRAN – doselili su se iz okoline Vrlike;

ĐUKIĆ – doselili su se iz Kijeva kod Vrlike. Slave Svetog Stefana;

ZRILIĆ – doselili su se iz Civljana kod Vrlike;

IVETIĆ – doselili su se iz Cviljana i Jojića Glavice kod Vrlike. Slave Svetog Stefana;

JAKOVLJEVIĆ – doselili su se iz Cetine;

JOVETIĆ – doselili su se iz okoline Vrlike;

KOVAČEVIĆ – doselili su se iz Uništa. Slave Svetog Arhanđela Mihaila;

KOVLJENIĆ – doselili su se iz Glamočkog polja;

LOVREN – doselili su se iz Glamočkog polja. Slave Svetog Đurđa;

LJUBIJA – doselili su se iz okoline Ključa. Slave Svetog Marka;

MARINČIĆ – doselili su se iz Polače kod Knina 1919.godine;

RADIVOJŠA – doselili su se iz Dalmacije;

CRNOMARKOVIĆ – doselili su se iz Kosova kod Drniša;

CVIJAN – doselili su se iz okoline Šuice. Slave Svetog Jovana;

ĆURKOVIĆ – doselili su se iz okoline Glamiča gde su došli iz Dalmacije;

ŠLJIVIĆ – doselili su se iz Čitluka kod Sinja.

————————————————-

Izvor: http://www.lijevno.com

Odžak

Južnije od Lištana, još uvijek na padinama Dinare, nalazi se selo Odžak. Sadašnje selo Odžak, zajedno sa Ćaićem, Evlija Čelebija je 1660. godine zabilježio kao dvore – Odžak Atlagića, odnosno Atlibegovića.

„To je veliki Odžak u Livanjskom polju na podnožju Prolog planine. U ovom polju blizu spomenutog sela ponire i iščezava ona velika rijeka što izvire iz bazena šehera Livno“ nema sumnje, pod nazivom selo Atlibegović misli na današnja sela Ćaić i Odžak. Danas su to dva potpuno odvojena sela.

Raniji naziv naselja značio je, dakle „odžak“ koji je pripadao porodici Atlagića. Od kada je 1711. godine poslednji livanjski kapetan iz porodice Atlagića, Mehmedbeg, izgubio „bez ikakve krivnje livanjsku kapetaniju“, ni selo se više nije zvalo Odžak Atlagića, nego samo Odžak. Odžakom, inače, ovdašnji žitelji zovu dobro građenu kuću imućnijih građana.

Do početka Drugog svetskog rata u Odžaku su živele srpske porodice:

DAJKIĆ – (nema podataka o njihovom poreklu) i

ARNAUT – svi članovi ove porodice pobijeni su 1941. godine na mestu Trnovac između Odžaka i Lištana.

Današnji su stanovnici samo Hrvati: ANDABACI (ranije Rogulj) – porijeklom su od Drniša; BARUNI (ranije Milunović) – vjerojatno preselili iz Listana gdje gdje su bili 1741. godine; BRČIĆI – preselili iz Listana; BRKE – u Odžaku 1814. godine; ĆURAK (ranije Ćurković) – doselili iz okolice Duvna; DUIĆI – u Odžaku su 1814. godine, kažu da su od Drniša; GOVORUŠIĆI – iz Bitelića kod Sinja; GRANICI – iz Muca kod Sinja; IVANOVIĆI – u Ćaiću su 1741. godine; KELAVE – iz Bitelića kod Sinja; KELIĆI (ranije Šusto) – doselili iz Bajagića kod Sinja; LOVRIĆI – iz okolice Sinja; LJUBIČICI – u Ćaiću su 1741. godine, vele da su od Duvna; VRDOLJACI – u Srdevićima 1741. godine, a porijeklom iz Dalmacije.

—————————————-

Izvori: http://www.lijevno.com i http://www.relax-livno.com

Peulje

Peulje je naseljeno mjesto na području opštine Bosansko Grahovo. U poslednjim ratnim dešavanjima došlo je do uništenja – rušenja osnovne škole u Peuljama i oštećenja crkve i domova. Malobrojni stanovnici sela imaju velikih problema sa snabdijevanjem vodom u ljetnom periodu, a u predratnom periodu urađen je veliki dio radova na izgradnji vodovoda za selo. Putevi koji vode za veći broj zaseoka kao što su Jardo, Gvere, Podgora, Đukići su u jako lošem stanju, gotovo da je automobilom nemoguće doći do sela.

Peulje se dijele na Gornje i Donje Peulje. Gornje Peulje je selo smješteno u podnožju planina Šator i Dinare. Selo čini nekoliko zaseoka: Jardo, Glavica, Podgora, Đukići, Gašići, Trivunovići, Gvere i Albanija. Po posljednjem službenom popisu stanovništva iz 1991. godine, Gornje Peulje imalo je 188 a Donje Peulje 323 stanovnika, isključivo pravoslavnih Srba.

Peulje na Facebook-u: https://www.facebook.com/peulje.krajina

Potočani

Potočani se nalaze na putu prema Kupresu. Pod današnjim imenom selo se pominje 1592. godine. Bogato je izvorima žive vode, po čemu je i dobilo ime. Kroz selo, koje je prilično raštrkano i grupisano u zaseoke: Dalići, Mihaljevići, Mišići, Periše, Lozančići, Ćubelušići, teku potoci: Brina, Bare, Pravanuša, Jevra, Slanuša i Vrbovnik. (Više o selu možete pročitati u tekstu Ljubice Radete ispod)

Srbi su od davnina živeli u Potočanima, ali ne i nakon 1992. godine, kada je zadnja srpkinja izbegla iz ovog sela.

Tokom Drugog svetskog rata, Ustaše su u ovom selu ubile 22 Srba 1941. godine, čija su tela najvećim delom zakopana u masovnoj grobnici u Prologu, a 1991. godine preneta u spomen kosturnicu u Livnu. Njihova imena možete naći ovde: https://omlivanjska.com/livanjski-srbi/secanje/

Prema popisu iz 1991. godine, u selu je bilo 442 stanovnika, od čega 1 srpske nacionalnosti, 437 hrvatske nacionalnosti, 1 bošnjačke/muslimanske nacionalnosti i 3 ostalih nacionalnosti.

U selu postoji srpsko pravoslavno groblje, o kome više možete saznati ovde: https://omlivanjska.com/2013/09/13/groblje-u-potocanima/

RODOVI

Do 1941. godine u selu su živele sledeće srpske porodice:

ĆEVAP – doselili su se iz Baljaka kod Šuice. Slave Svetog Arhangela Mihaila;

JAGODIĆ – doseljeni iz Tičeva kod Bosanskog Grahova. U Potočanima je do Drugog svetskog rata živelo 70 članova ove porodice, čiji je poslednji član, ali i poslednji srpski stanovnik Potočana, Bosiljka Jagodić, proterana 1992. godine. Slave Svetog Nikolu;

KANLIĆ – došli su iz Donjeg Malovana sa Kupreške visoravni. Slave Svetog Đurđa;

MILISAV – doselili su se iz Eminova sela kod Duvna. Slave Svetog Nikolu;

CRNOGORAC – isto kao Crnogorci iz Zastinja. Slave Svetog Arhangela Mihaila;

CVIJETIĆ (u nekim izvorima u ikavskom obliku: Cvitić) – poreklom su iz Baljaka kod Šuice, a tamo su se doselili iz Tičeva kod Bosanskog Grahova. Slave Svetog Arhangela Mihaila. Naime, Marko Cvijetić je kao dete došao iz Baljaka u Potočane kod babe i dede po majci, Jagodića. Slavu Cvijetića iz Baljaka, Lazarevu subotu, kasnije je zamenio za slavu svoje babe, Sveti Arhangel Mihailo. Takođe, u Potočanima je živeo i Stojan Cvijetić iz Lištana, koji se oženio Jelom Milisav i došao na njeno imanje. Slavio je Svetog Arhangela Mihaila. Nije bio u srodstvu sa Markom Cvijetićem.

Hrvatski rodovi: ANIĆI; DALIĆI – preselili iz Priluke; JANKOVIĆI – preselili iz Grgurića; LOZANČIĆI – bili su 1741. godine u Potočanima; MIHALJEVIĆI – ovdje su 1741. godine; MIŠIĆI – 1741. u Potočanima; PAVLOVIĆI; PERIŠE – preselili iz Srđevića; VIDOVIĆI – prešli iz Dobrog.

——————————————————————————————————————————-

O POTOČANIMA

Autor: Ljubica Radeta (rođena Jagodić)

Potočani su selo smešteno u veoma lepom kraškom predelu opštine Livno. Na putu od Livna prema Kupresu, na šestom kilometru sa leve strane prostire se ovo selo bogato izvorima žive vode, po kojima je i dobilo ime. Potoci: Brina, Bare, Pravanuša, Jevra, Slanuša i Vrbovnik, naročito u kišnom periodu slivaju se kroz ovo selo. Geografski  je prilično raštrkano, grupisano po zaseocima: Dalići, Mihaljevići, Mišići, Periše, Lozančići, Ćubelušići.

Pripoda je bila škrta u darovanju; kamena i vode u izobilju ali plodnih njiva smo koliko su vredne ruke ovih stanovnika iskrčile i otele od kamena. Klima je prava planinska, sa kratkim letima i dugim, hladnim zimama. Kamene su kuće i ograde oko poseda. Tako je bilo sve do 60-tih godina XX veka kada je veliki broj radno sposobih muškaraca otišao u Nemačku u želji da pobedi siromaštvo. Bogatstvo se merilo hektarima njiva i livada, radilo se ručno, oralo plugom koji su vukli konji a upravnjao čovek. Žito se kosilo ručno, pravili se snopovi a vrlo sa konjima. Konjem su se dobavljala i drva sa kruga. Svako domaćinstvo imalo je ovce, kravu i poneko po dva konja. Siromašniji su imali svega u manjem broju.

Od davnina u Potočanima su živeli Srbi, pravoslavne vere. Danas ih nema. Poslednji stanovnik, Bosiljka Jagodić,proterana je 1992 godine, na početku rata. O Jagodićima i ostalim stanovnicima pravoslavne vere želim da pišem.

Kada na šestom kilometru pomenutog puta skrenete levo, uz blagi prevoj Katarina, stižete u zaselak ušuškan kamenim Gracom kao kragnom.Na centru je do 90-tih godina prošlog veka ponosno stajala kamena kula, nekad vlasništvo Turaka, ali u IX i XX veku njen vlasnik je bio Pero Jagodić. Njegov sin Vojin kulu je prodao komšiji Zvonki Mihaljeviću. Ova istorijski vredna građevina nekada je imala četiri sprata. Neposredno pred drugi svetski rat, Pero Jagodić je jedan sprat razidao i od kamena napravio kuću bratu Niki. Blagoja Jagodić kao najstariji živi stanovnik, rođen u ovom selu, seća se da je njegov otac Jakov pomagao braći u ovim graćevinskim radovima, i kako su klesali kamen, štiteći se zaštitnim naočalima koje je Jakov doneo iz Inzbruka u Austriji.

Velika je šteta što je porušena ova, nekad velelepna kula. Potkrepila bi istorijske činjenice da su Jagodići bili veoma cenjena i bogata porodica u vreme Austro-ugarske vladavine u ovim krajevima. Naime u knjizi S.Erdeljenovića „Srbi u Banatu“ među 118 porodica koje su dobile Mletačko i Austrougarsko plemstvo nalaze se i Jagodići. Da nije tako zar bi stanovali u četvorospratnoj kamenoj kuli i oko nje? U sklopu ove impresivne građevine koja je nekada imala i vodu, živeo je i Mitar Jagodić sa suprugom Janjom, tri sina i tri kćeri. Ono što je interesantno da su dvojica sinova imali ime Jovo i Branko što je kod prezimena Jagodić dosta često. Čak i Jagodići sa prostora Like i Vojvodine obavezno imaju Jovu i Branka.

Znam da je statistika najbezbolnija, jer ljude svodi na brojke. Ali kada ti ljudi imaju lice onda se stvari usložnjavaju. Želim da lica bivših stanovnika oživim kroz sećanje na njih, jer su to bili čestiti i vredni ljudi. Da je sve ovo sećanje istinito, Bog mi je svedok. Namere druge nemam.

U selu Potočani 1941. godine živeo je 71 stanovnik, pravoslavne vere. Od toga 33 ženskog pola i 38 muškoga pola. Od toga je 22 muškarca zverski ubijeno od strane ustaške tako zvane NDH. Osamnaest odraslih muškaraca pogubljeno je na stratištu u Prologu, a Niko Jagodić sa sinom Spasojem i dva sestrića Milisav Miloradom i Duškom uhvatile su ustaše na Borovoj glavi, u junu 1941. godine dok su kosili livade i pogubili u Šuici. Izuzev Nike ova trojica su bili dvadesetogodišnjaci i neoženjeni. U ratu su streljali Nemci i ustaše, Anđu Jagodić, koja je bila partizanski odbornik i majka četvoro dece, a njen muž Pero ubijen je u Prologu. Njenu egzekuciju moj tata je gledao lično, jer se zatekao čuvajući ovce iznad sela i danas se seća kako su, kad je pao mrak nesrećne udovice kopale grob i sahranile Anđu u groblje, a njena ćerkica Kova koja je bila beba i sisala majku, umrla od tifusa malo posle toga. Ostalo troje dece su odrasli po domovima za ratnu siročad i živi su.

Posle rata, igrajući se sa zaostalom bombom, a koju su našla neoprezna deca, stradali su moj ujak Gojko Jagodić, Ilija i Luka Milisav, braća rođena, Miloradova i Duškova koji su već ubijeni u Šuici. Ojađenoj majci Stani za zakletvu nije ostao nijedan od četvorice sinova. Živela je sa ćerkama Anom i Dragom i umrla 1963. godine i sahranjena u njenim rodnim Potočanima.

U Potočanima je čestita Zorka Mihaljević, čija je kuća odmah pored našeg groblja. Ta hrabra žena u zlim vremenima devedesetih, spasila je život mojoj tetki Bosiljki Jagodić. Od 1878. godine moja pokojna tetka Bosiljka bila je jedini čuvar adrese, Selo Potočani. Ona je rođena 1919. godine i stasala za udaju početkom drugog svetskog rata. Posle rata, lepotica o čijoj lepoti su se pevale i pesme, iako je imala mnogo prosaca, nije se udala. Razlog je što je poštovala reč svoje majke a moje bake, po ocu; jedne otresite i  pravoslavlju okrenute žene koja je rekla da će je prokleti ako se uda za čoveka s kojim se neće venčati u crkvi. A moju tetku su prosili, oficiri, činovnici, šumari i učitelji. Znamo da su posle Drugog svetskog rata, svi oni obavezno bili članovi Saveza komunista. Moja draga tetka, živela je u našj porodičnoj kući, i u maju 1992. godine, unucima, onih koji su joj ubili oca, zasmetala je jedna jedina srpska duša, od Livna do Malovana,pa su joj zapalili jedne noći štalu i obesni bogohulnici nisu je otvorili nego je moja Tetka skrivena u velikom grmu zobike slušala, kako poluzapaljene vreče njene koze i kako gore štala i seno. Štala je udaljena od kuće tridesetak metara, slutila je ona da će zapaliti i kuću pod okriljem noći, jer im je i duša crna. Sledeću noć spavala je kod Zorke, a ona joj je kazala da znaju da je ona štiti i da mora da napusti njene rodne Potočane. Smetala je ova Srpska starica  na pragu sedamdeset leta pa je Zorka dojavila mome tati, koji je ostao u Livnu, šta se sprema i on je platio taksisti muslimanu, jedini koji je hteo da ga vozi 100 nemačkih maraka, za 12 kilometara vožnje i otišao da doveze sestru koja je bila osuđena na likvidaciju sledeće noći.

Ovu svoju golgotu, pričala mi je pred smrt, u Aranđelovcu, moja hrabra tetka.”Došo, moj Blagoja, i doveo onog Ciganina što taksira. A ja jadna vidim da su došle vile očima, da više nema ni ognjišća ni bakre. Kako da spakujem moje tkalo (misli na ručni rad, ćilime, torbe, pregače) koje sam u ruvo, devojačku spremu ostavljala, prela, bojila. Šta da radim sa kokoškama, kad su koze već izgorele? Kukala bi do neba, ali nesmim, da mi Blagoji nebi naudili, (njenog brata kojeg je gojila, jer je majka Mara morala da radi i muške poslove, udovica sa četvoro dece). Kokoške su ostale da ih hrani Zorka a mog Pirgu  ko cura kršnog pivca, imo je pet kila, ufati Ciganin i sveza. Ote i moj torbak tkani, ko cviće šaren. A ja mislim, da neće srušit kuću, kad ja odem. Privarila sam se jadna mi majka !!! Nisam skinula sa zida ikonu mog Svetog Nikole, pa ni četeres prve nisu palili kuću. Zapališe zlotvodi, a ja nikad više nisam vidila moje ognjišće…“

Pričala je još puno toga , i tugovala za njenim rodnim krajem moja plemenita tetka. Posle godinu dana, krajem juna 1993. godine, razmenjena je sa mojim tatom i zauvek napustila Potočane, Livno  a i Bosnu. Iako smo, moj brat i ja sa našim porodicama nastojali, da zavoli pitomu Šumadiju, ona je venula kao biljka, spominjala njen krš i kamen, njene koze i livade, i njenu grobnicu sa spomenikom i okrečenu, koja i danas stoji prazna na groblju u Potočanima koje je samo dvesta metara udaljeno od naše kuće. Moja Baja, kako smo je od milja brat i ja prozvali, pa joj taj nadimak ostao, upokojila se u Gospodu 7. novembra 1994.godine i sahranišmo je na Mitrovdan. Bistra uma do zadnjeg časa, plakala je za padom Kupresa i govorila: „Bože daj da umrem!” A ja i sada iskreno verujem da je njena duša u Potočanima, da svrati u grobnicu i nasmeje se misleći da je niko nije mogao oterati, pa ona je sama, jedina, Pravoslavne vere živela u Potočanim. U našoj kući je sveštenik Mirko Jamedžija svetio vodicu poslednji put za Svetog Nikolu 1991.godine. Kupili su moj otac i brat ikonu Svetog Nikole, slavili slavu i ona sa njima 1993. godine. Ja sam je gledala u oči, a ona je gledala u kandilo i ikonu, pa je duboko uzdisala, a iz njenih lepih očiju tekle su suze. Jednu je krsnu slavu dočekala u Šumadiji, a sledeće godine za Svetog Nikolu njena duša trajno se naselila u Potočane.

Stanovništvo sela potočani 1941. god.

Porodica I

1. Jagodić (Jefte) Mitar 1891-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodić (žena Mitra) Janja 1892-1973 umrla u Aranđelovcu

3. Jagodić (Mitra) Jovo 1916-1941 ubijen u Prologu

4. Jagodić (Mitra) Branko 1930-1993 umro u Aranđelovcu

5. Jagodić (Mitra) Gojko 1936-1943 poginuo od zaostale bombe

6. Jagodić (Mitra) Pava 1928-2000 umrla u Aranđelovcu

7. Jagodić (Mitra) Cvita 1924-2003 umrla u Aranđelovcu

8. Jagodić (Jove) Drago 1941- nestao kao dobrovoljac 1991. u ratu

9. Jagodić (žena Jove) Staka 1918- umrla u Novom Sadu

Porodica II

1. Jagodić (Sava) Pero 1891-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodić (žena Perina) Anđa streljali je Nemci 1943 u Potočanima

3. Jagodić (Pere) Vojin živi u Beogradu

4. Jagodić (Pere) Nevenka živi u Sloveniji

5. Jagodić (Pere) Dragica živi u Sarajevu

6. Jagodić (Pere) Kova umrla kao beba od tifusa

Porodica III

1. Jagodić (Đure) Cvijo 1901-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodić (žena Cvijina) Zorka umrla 19 u Aranđelovcu

3. Jagodić (Đure) Živko 1918-1941 ubijen u Prologu

4. Jagodić (Đure) Mitar umro u Beogradu 90tih

5. Jagodić (Cvije) Đuro 1935- živi u Americi

6. Jagodić (Cvije) Momčilo 1938-1994 umro u Nemačkoj

7. Jagodić (Cvije) Zdravko 1940- živi u Kikindi

Porodica IV

1. Jagodić (žena Tome) Boja umrla 50-tih godina u Potočanima

2. Jagodić (Tome) Danilo 1900-1941 ubijen u Prologu

3. Jagodić (Tome) Milun 1903-1941 ubijen u Prologu

4. Jagodić (Petra) Milica umrla u jesen 1954 u Potočanima

5. Jagodić (Tome) Stana 1927-1994 sahranjena u Kozarcu

6. Jagodić (žena Danilova) Smiljka posle ubistva muža vratila se u rodne Baljke

Porodica V

1. Jagodić (Petra) Jakov 1888-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodić (žena Jakova) Mara 1890-1980 sahranjena u Zastinju

3. Jagodić (Jakova) Bosiljka 1919-1994 umrla u Aranđelovcu

4. Jagodić (Jakova) Blagoja 1930- živi u Aranđelovcu

5. Jagodić (Jakova) Zorka -1959 umrla u Riliću

6 . Jagodić (Jakova) Smiljka 1934-2009 umrla u Aranđelovcu

Porodica VI

1. Jagodić (Tome) Živko 1915-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodić (žena Živkova) Stana 1910-1974 umrla u Aranđelovcu

3. Jagodić (Živka) Tomo 1936 živi u Aranđelovcu

4. Jagodić (Živka) Mila 1937- živi u Aranđelovcu

5. Jagodić (Živka) Bosa 1936-2007 umrla u Beogradu

6. Jagodić (Živka) Momčilo umro kao jednogodišnja beba u Potočanima

Porodica VII

1. Jagodić (Tode) Pero 1879-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodić (pere) Jovo 1920-1941 ubijen u Prologu

3. Jagodić (žena Jove) Zorka 1914-2002 umrla u Novom Sadu

4. Jagodić (Jove) Ranko 1939- živi u Novom Sadu

5. Jagodić (Jove) Mirjana 1937- živi u Obrovcu kod Bačke Palanke

Porodica VIII

1. Jagodić (Nike) Mihajlo 1920-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodić (žena Mihajla) Milica 1914-2007 umrla u Aranđelovcu

3. Jagodić (Mihajla) Milan 1937-2006 umro u Aranđelovcu

4. Jagodić (Mihajla) Branko 1939- živi u Aranđelovcu

5. Jagodić (Mihajla) Stojka 1941- živi u Aranđelovcu

Porodica IX

1. Jagodić (Jove) Novica 1919-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodić (Jove) Duško 1921-1941 ubijen u Prologu

3. Jagodić (Jove) Jovanka 1926-1994 umrla u Aranđelovcu

4. Jagodić (žena Jovina) Cvita 1889-1975 umrla u Aranđelovcu

Porodica X

1. Jagodić (Save) Niko 1884-1941 ubile ga ustaše u Šuici

2. Jagodić (Nike) Spasoje 1912-1941 ubile ga ustaše u Šuici

3. Jagodić (žena Spasojina) Vlajka 1914- preudala se i umrla u Malovanu

4. Jagodić (Nike) Rajka 1918-1943 poginula kao Partizanka

Porodica XI

1. Jagodić (Vase) Mirko 1919-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodić (žena Vasina) Mara 60-tih godina umrla u Potočanima

Porodica XII

1. Jagodić (Trivuna) Jovo 1875-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodićm (Jove) Rade 1906-1941 ubijen u Prologu

Porodica XIII

1. Milisav (Đorđa) Milorad 1919-1941 ubile ga ustaše u Šuici

2. Milisav (Đorđa) Duško 1922-1941 ubile ga ustaše u Šuici

3. Milisav (Đorđa) Ilija 1934-1943 poginuo od zaostale bombe

4. Milisav (Đorđa) Luka 1936-1943 poginuo od zaostale bombe

5. Milisav (Đorđa) Ana 1921-1987 umrla u Livnu

6. Milisav (Đorđa) Draga 1933- živi u Smederevu

7. Milisav (žena Đorđa) Stana umrla 1963. g Potočanima

Porodica XIV

1. Cvetić (Pere) Stojan 1886-1941 ubijen u Prologu

2. Cvetić (Stojana) Jela 1929- umrla u Banatu

—————————————————————————————————————————————-

HRABRE ŽENE POTOČKE

Autor: Ljubica Radeta (rođena Jagodić)

Veliki srpski pesnik Matija Bećković u svojoj pesmi “Kosovo polje” kaže: “Kradu mi pamćenje, skraćuju mi prošlost, otimaju vekove, pale mi tapije i zatiru postojanje”
Mi, pravoslavni Srbi iz Livna i livanjskih sela kao da želimo da živimo po receptu onih koji  ovaj recept napisaše krvlju naših predaka. Želja mi nije da osudim nijednog pojedinca druge vere i nacije. Samo želim da sa drugim podelim ono što su meni pričale moje bake, tetke, majka i otac.
Živimo u 21. veku, brzo i urbano a namerne i prinudne migracije prete da zaborav prekrije usmeno predanje ovih, u većini nepismenih ili polupismenih ali inteligentnih i veoma ponosnih žena. Zašto kažem žena? Jer vreme o kojem ću pisati je sredina 20 veka, mesto je selo Potočani u opštini Livno, na jugozapadu Bosne i Hercegovine. A posle jula 1941. godine kad su vlasti takozvane Nezavisne države Hrvatske ubile 22 odrasla muškarca samo zato što su bili pravoslavne vere u selu su ostale da žive same žene sa maloletnom decom! Dve “najstarije muške glave” bili su Blagoja i Branko Jagodić a imali su jedanaest godina. I njih dvojica pretekoše zahvaljujući zalaganju jednog plemenitog komšije Hrvata, kod zloglasnog ustaše zvanog Samsarić koji je u leto 1941. godine bio gospodar života i smrti u Livnu.
Ove uplašene i ucviljene žene – udovice, ucveljene majke, žalosne sestre i mali siročići ostali su da žive u ovom mešovitom selu, u opljačkanim kućama sa crnim maramama na glavi. Vredno je pomenuti da se nijedna udovica nije preudala, niti skinula crni “šudar”, kako su one nazivale maramu. Neke od njih su bile veoma mlade,sa manje od trideset godina, ali decu ostavljale nisu, nego ih prigrlile i otimale od posne i kamenite zemlje da imaju koru hleba za gladna dečija usta.
Na svu žalost i bedu koja ih je zadesila najteže im je palo naređenje seoskog kneza Jake Mihaljice da se moraju pokrstiti, to jest, preći u rimokatoličku veru da bi ostale žive one i njihova deca. “Sila Boga nemoli, sinko moj. Mi dicu u naramak i za ruku pa na Goricu u njiovu crkvu ili kod škole na Katarinu. Iznio fratar Srećko Perić naše crkvene knjige i priziva ko je doš’o. Nije došla crna Vasinica, ubili joj sina Mirka, jedinac, nije ni ženska imala. Nadala se, da će je doć ubit, ali nisu. A nije ’tila da se pokrsti ni Cvita Mitrovičina, žalost je ubila za braćom i ćaćom a ona je uvik bila priklonita Crkvi. Išli mi tako svake nedilje, radili, vrli i kosili na Priobraženje, za našu Gospojinu a ‘Rvacke svece poštovali. Jadna dica kod fratra uče zdravu Mariju i njiov Očinjaš a kod kuće mi po našem i postimo naš post, te sridom i petkom, ali krijuć. A post je bio svaki dan,samo što mliko nismo pili ko je ima kravu. Sirotinja iz svakog ćoška…” Sve ovo mi je pričala osamdesetih godina prošlog veka Mara Jagodić, zvana Jakovčuša po mužu Jakovu. Ova visoka, otresita i poštena žena ostala je sama  sa tri kćeri i sinom posle ubistva muža. Inače,kod Srba u ovim krajevima ustaljen je običaj da žena po muževu imenu dobije nadimak koji joj zameni lično ime.Janja Jagodić je poznata kao Mitrovica po mužu Mitru, Zorka Jagodić je Cvijanuša, po mužu Cviji. Ali one su zasluženo i čista obraza  nosile ove nadimke, nisu okaljale svoj udovički status. Nijedna!
Živele su i gledale decu ali i borile se. Kada su čule da su u Livnu na vlasti Talijani a ne ustaše, dve prijateljice Jakovčuša i Mitrovica, jedne srede, koja je pijačni dan, da bi izbegle sumnju, napune torbe sa sirom, jajima, maslom a Jakovčuša ponese i med u saću jer je jedina imala pčele pa kad su došle u Livno nisu otišle na pijacu, već u komandu grada. Tražile su tumača, prevodioca, primio ih komadant grada. Daju one ponude što su od dečijih usta odvojile i ispričaju zulum da ih ustaške vlasti na silu pokrštavaju i prevode u rimokatoličku veru. Začuđen i o tom neobavešten komadant im kaže da će izdati zapovest o poštovanju svačije veroispovesti. Prime one njegove reči sa rezervom i kad je u subotu knez sa centra sela ponovo narećivao sutrašnji odlazak na misu Mara Jagodić hrabro i odvažno kaže da je bila kod Talijanski vlasti i da se svačija vera mora poštovati. I danas se prepričava kako je Jakovčuša rekla: “Odsekli ste nam glave, pa bi sa nogama da tamburate kako oćete, e nema više!” Žene Potočana odbraniše veru pravoslavnu! Ne samo to nego su nastavile da neguju pravoslavne običaje. Svako dete je znalo napamet molitvu Presvetoj Bogorodici, Oče naš, molitvu pred spavanje. Sve ih naučile nepismene majke.

Pitam se, koliko danas Srpske dece zna, da moli ove molitve a imaju knjige, kompjutere i mogućnost da posećuju časove veronauke? I nije ratno stanje, glad i siromaštvo?! A i majke su školovane.

Dve roćene sestre Zorka i Milica ponosno se borile za život svoje dece.Zorka je ostala sa tri mala sinčića Momčilom,Zdravkom i Đurom. Milica,je pored sinova Branka i Milana po stradanju muža Mihajla,rodila kćerku Stojku mesec dana po Ognjenoj Mariji.
Ako se nasreća i tuga mogu izmeriti onda je sigurno Stana Milisav, rođena Jagodić doživela najveću tragediju. Udala se za komšiju Đorđa Milisava, izrodili i podigli pet sinova i dve kđerke: Milorad, Dušan,Sreten, Ilija, Luka, Ana i Draga. Trojicu tek stasalih mladića, ubiše ustaše u junu mesecu 1941.god. na Borovoj Glavi zajedno sa ujakom Nikom i njegovim sinom Spasojem dok su kosili svoje livade.Nezna im se ni grob,ali sigurno su u rajskom naselju po volji Gospoda. Ostala su dva nejaka sina Ilija i Luka majci Stani za zakletvu sa dve kćerke. Život su im poštedili na Ognjenu Mariju jer su bili mali ali dečija radoznalost ih je koštala života jer su 1943. čuvajući stoku nedaleko od kuće “poigrali” se zaostalom nemačkom bombom i nastradali zajedno sa rođakom Gojkom Jagodića. Snagu za život dale su joj ćerke. Ana je dovela u kuću muža iz Malovana, a Stana je dočekala i unučad da povede za ruku. Životom je prkosila smrti i hrabro odslužila i robijanje u komunističkom zatvoru kao “neprijatelj narodne vlasti“. Ima li veće ironije nego majku kojoj su ustaše ubili tri nevina sina a dva postradala od nemačke bombe, po završetku rata osuditi na robiju???!!!
Hrabre pravoslavne žene sela Potočani su i dve bake: Mara i Cvita Jagodić. Mara Jagodić zvana Vasinica, po mužu Vasi koji se upokojio pre rata, živela je tog leta 1941. god sa sinom  Mirkom, koji se vratio sa odsluženja vojnog roka kao kadet Kaljeve garde. Kada ga ubiše na Ognjenu Mariju ustaše ostade sama da kuka kao sinja kukavica. Cvita su ubili sinove Novicu i Duška, ali ostala joj kći Jovanka. Obe ove žene imale su kćeri udate u selo Baljke, kod Šuice. Otišle su i dovele po jedno unuče, da gledajući ih kako rastu, nađu smisao svog života. Vasinica je dovela petogodišnju unuku Ružu Ćevap, a Cvita takođe petogodišnjeg unuka Marka Cvijetića. Ruža se odužila svojoj babi podigavši joj lep spomenik koji i danas odoleva vremenu na groblju u Potočanima u epitafu napisa: “Za brigu i ljubav kojom me odgojila…“ A čestiti Marko Cvijetić kad je stasao zajedno sa suprugom i decom šezdesetih godina prošlog veka doseli se u Aranđelovac gde su negovali baka Cvitu koja je dočekala duboku starost. A Marko Cvijetić i danas slavi svetog Nikolu, krsno ime Jagodića, u znak ljubavi prema dragoj baki.
Ovih dana sam razgovarala sa bivšim stanovnicima ovog sela, Jagodićima, decom ovih velikih žena, koji su sada duboko zašli u sedmu, osmu i devetu deceniju života. Verujte mi na reč, svi znaju molitve napamet, ne sećaju se nekih događaja od pre par godina ali kako su slavili Božić, Materice i išli u Livno na ispovest i pričešće  pričaju kao da je bilo juče:
Za Božić, majke su sekle badnjak a deci davale da unose u kuću a one ih darivale suvim smokvama i jabukom koje su razmenjivale za žito sa trgovcima iz Dalmacije i Hercegovine. Deca bi govorila: “Dobro veče, dobro Vam došlo Badnje veče”, Majke bi odgovarale: “Sa vama zajedno” A onda kad unesu slamu valjaju se po njoj i raduju sutrašnjem prazniku jer će posle višesedmičnog posta jesti obilnije.Treći dan po Božiću,na sv.Stefana slama ,zajedno sa mrvama sa božićne trpeze  iznese na armen,guvno,gde se vrše žito a deca imitiraju konje ržu i trče oko stožine radujući se žitu.A kad sam ih pitala što su se radovali žitu svi kažu da se od njega pravi koljivo za slavu, hleb i uštipci koji su u njihovo vreme bili pandam tortama i kolačima danas
A kada bi došle Materice nastajala bi radost. Od ranog jutra sa spremljenim uzicama vezali bi majke, tetke, ujne i strine. Darivali bi ih vunenim čarapama, rukavicama, kapama, šećerom u kocki.
Kada bi došli Očići, te nedelje se plakalo i tugovalo za ubijenim najdražima. Supruge su oplakivale muževe, deca očeve a sestre braću. Blagoja Jagodić mi priča kako je on kao jedino muško u kući, čuvajući ovce, s jeseni od vrbovih grana pravio svirale a od hrastovog žira neke igračke za dve mlađe sestre i to skrivao do Očića, pa onda poklanjao sestrama Smiljki i Zorki da ne tuguju toga dana.
Za Mali Božić, odnosno svetog Vasilija Velikog mesio se kolač, hleb, okruglog oblika, u sredinu se stavljao krompir da bi hleb imao rupu na sredini. Kada se ohladi majke sa decom izvode rogatu stoku, krave, ovnove i ovce i na rogove stavljaju hleb a stoka vrteći glavom skine. Zatim domaćica prelije vinom, odlomi parče i da svakoj životinji. Verovalo se da će ih to štititi od bolesti, ujeda zmije i napada vukova. Takođe i slama koja se po Božiću iznosila iz kuće stavljala se u krošnje voćki, da bi bile rodne i sledeće godine.
Za Svetu Trojicu deci se obavezno davalo vino, razmućeno sa vodom, jedna kašika vina na decilitar vode, pa zasladi se šećerom. Nazdravljalo se rečima: “Ko pije vino za Svetu trojicu, pomogo mu Bog i Sveta Trojica!” Čak i ja se sećam da sam se radovala ovom prazniku sedamdesetih godina prošlog veka u selu Potočani.
Đurđevdanu se radovale devojčice i devojke,koje su uoči praznika brale mirisno cveće i trave, kiselile u svežoj bunarskoj vodi,pa se ujutro na Đurđevdan umivale da budu lepe.
Svaka žena i devojka radile su ručne radove, plele, prele vunu. Tkalo se na drvenom stanu. Tkalja na glasu bila je Bosiljka Jagodić, a nekoliko staza, i ručnih radova koje je sačuvala 1992. godine, napuštajući Potočane njeni rođeni poklonili su ženskom manastiru Nikonje na Rudniku.
Ovo je tužna priča o selu koje je umrlo. Da je nekad u njemu bilo ljudi koji su se krstili sa tri prsta i ispovedali pravoslavnu veru svedoči još samo groblje u kome su oko dvadesetak relativno očuvanih spomenika. Dva kamena spomenika, u blizini kapije napisana crkvenoslovenskim pismom, ijekavskim izgovorom sa dosta gramatičkih grešaka svedoče da su Jagodići živeli u Potočanima pre tri veka. Ovo su spomenici Petra Jagodića i njegovog sina Tome. Petar je deda Blagoje Jagodića. Blagoja je želeo da otrgne od zaborava ove dostojanstvene žene, kojima je najveća sreća bila čist obraz a hrabrost se podrazumevala, pa mi je sve ovo pričao. On je zalazak svog života trošio u pitomoj Šumadiji u Aranđelovcu. Osećao je da im je dužan  i da su zaslužile. Pamćenje je ljudska dužnost. Blagoja je verovao da život koji je imao i svet u kome je živeo zaslužuju da se pamte. Govorio je istinu o svom selu bez namer da vinovnike čije su žrtve pravoslavni živalj sela Potočani,  osudi, nego da ostavi zapis pokolenjima
”Ako je trava pokošena, korjen nije izvađen”, njegova je omiljena rečenica.
Ja mojoj deci pričam o mojim korenima. Biću veoma srećna ako i druge majke svojoj deci usade ljubav prema našoj Pravoslavnoj veri i lepim običajima kao što su to uradile ove žene kojima u spomen napisah ovaj tekst. Hvala im.
Dok žive ljudi koji su rođeni u ovom selu i pričaju svojim naslednicima o njemu živeće i ovo selo. Lepo kaže Blagoja da je korenje ostalo. Naši koreni su ugledni i pošteni, već su stasali novi Jagodići koji će sa zadovoljstvom ovo čitati. Sigurna sam!

————————————————————-

Izvor: http://www.lijevno.com

Priluka

Na raskršću puteva iz Livna za Glamoč i Bosansko Grahovo, podno planine Golije, smjestilo se selo Priluka. Naziv za ovo naselje formiran je od riječi „pri“ i „luka“. Riječ luka upotrebljava se, ovdje, za označavanje mjesta uz vodu, kraj vode, pri vodi. Ranije, prije djelimične melioracije (koja je izvršena za vrijeme austrougarske uprave), u doba povodnja ovaj kutak polja je, od septembra sve do početka juna, stalno bio pod vodom koju je donosila Bistrica, te kratki tokovi Meruša i Zelenjaka. Kako je najranije naselje podignuto na nešto izdignutijem terenu kraj vode, „priluci“, otud mu i ime Priluka. Priluci pripadaju, kao dijelovi naselja, Dolac, Pesin i Vašarovine.

U jednoj pitomoj kraškoj uvali „Docu“, locirano je zaseok koje je zbog karakteristika mikropoložaja i nazvano Dolac.

Zaseok Pesin ima najružnije ime među naseljima u Livanjskom polju. Sama riječ „pesin“, iskrivljeno od peksin (tur.), označava ono, onoga koji je nečist, prljav. Naziv sela jasno govori kakva je bila okolina naselja kada je ono dobilo ime. Ovo pogrdno ime dato je po neugodnom mirisu ranijih seoskih đubrišta koja su se nalazila između kuća.

Na ruinama nekad značajnijeg ilirskog naselja i rimskog municipija nalazi se mali zaseok Vašarovine. Svega dvadesetak „dimova“ (kuća koje su se odvojile od Priluke) razbacane su kojekako, baš kao na „vašaru“. Ime ovom selu formirano je od mađarske riječi „vašar“, pazar, koja označava mjesto skupljanja ljudi radi trgovanja. U imenu sela, dakle, sačuvano je sjećanje na nekad značajnije naselje.

Priluka se prostire na lijepoj lokaciji, uz samu periferiju Prilučkog polja, ispod obronaka Golije i prevoja Korićne, te pored asfaltnog puta Livno – Grahovo i Livno – Glamoč. Dok nije izvršena regulacija tokova livanjskih rijeka, Pilučko polje je većim dijelom godine bilo pod vodom i odavalo sliku jezera. Selo se protezalo uz sam rub polja, na uzdignutom terenu i po mnogo toga podsjećalo na lučko mjesto. Priluka je u pravcu sjeverozapada od Malog Kablića udaljena oko 3 kilometra.

Povrh Vašarovina je „gradina“, gdje je nađeno mnogo ostataka iz praistorijskog i rimskog doba. Pored Vašarovina je vodio rimski put od Bosanske Gradiške, pored Banja Luke, Borove Glave, Suhače, Kablića, Ljubunčića, Lištana, Prologa i Čitluka kod Sinja za Solin (Salonu).

Tokom Drugog svetskog rata, Ustaše su u ovom selu ubile 13 Srba tokom 1941. godine, čija su tela zakopana u masovnoj grobnici u Prologu, a 1991. godine preneta u spomen kosturnicu u Livnu. Njihova imena možete naći ovde: https://omlivanjska.com/livanjski-srbi/secanje/

Prema popisu iz 1991. godine, u selu je bilo 885 stanovnika, od čega 9 srpske nacionalnosti, 871 hrvatske nacionalnosti i 5 „ostalih“.

Pored glavnog puta Livno-Bosansko Grahovo postoji vrlo staro groblje, o kome više možete saznati ovde: https://omlivanjska.com/2013/09/13/groblje-u-priluci/

RODOVI

U Priluci su živele sledeće srpske porodice:

ERCEG – preci (poreklom iz Hercegovine) su im se doselili iz Donjih Rujana i slave Svetog Nikolu.

LJUBOJA –

MIHAJLO –

——————————————

Izvor: http://www.lijevno.com; za popis 1991. godine Wikipedija.

Prisoje

Na južnim padinama Tušnice, koje su od ranog jutra do pa sve do prvog sumraka stalno izložene suncu nalazi se selo Prisoje. Od te položenosti „pri suncu“, od tog „Prisoja“ potiče i naziv sela.

Prisoje je jedno od najvećih sela u Livanjskom polju. Od davnina su stanovnici Prisoja svoju sudbinu vezivali za obradu zemlje, na području Buškog blata i okoline. Služilo je ovo stanovništvo razne gospodare, ali se turski posebno pamte i o njima se ispredaju razne priče i dogodovštine. Pored Bušatlija, tu su još i neki drugi, čija imena kolaju kroz narodno predanje ovog življa.

Plavljenjem Buškog blata i njegovim pretvaranjem u jezero, stanovništvo ovog kraja je dovedeno u nepovoljan položaj, zbog gubitka obradivih površina i livada. Novčana naknada nije bila adekvatna, niti dovoljna da se nadomiri izgubljeno. Ovo je bilo uzrokom velikih migracija iz sela.

Današnje selo je smješteno najvećim djelom na strmoj kosi, sjeverno i sjevernoistočno od jezera. Sa istočne strane vezano je na dragu, gdje se nalaze zaseoci Privlaka i Vrilo, sa juga je stara raskrsnica prema Duvnu i Aržanu vezana sa Karlovim hanom. Ovaj cijeli sklop zove se Prisoje.

Prisoje ima više lokaliteta koje narod zove gradina ili gradac. Jedan od njih, pored puta blizu Karlova hana, zove se crkvina. Na ovom lokalitetu nađeni su ostaci građevine i jedna nadgrobna ploča iz doba rimske vladavine ovim krajem. Ima mnogo toga što nas upućuje na zaključak da je ovdje postojalo srednjovjekovno naselje, a to su mnogobrojni stećci koje narod zove „Mašeti“. Stećaka ima najviše na prostoru Bulića groblja.

Stanovnici Prisoja su danas Hrvati. Do početka Drugog svjetskog rata u Prisoju su živile sljedeće srpske familije, koje su 1941. godine stradale:

ASIĆI –

BOŠNjACI –

PAŽINI –

VULIĆI –

ZELENI –

———————————–

Izvor: http://www.lijevno.com

Provo

Istočno od Gubina, uz sam rub polja, nalazi se selo Provo. Za selo Provo prvi put saznajemo iz već navedenog popisa bosanskih nahija i timara s početka XVII vijeka, kada se navodi i selo Prhovo. Teren na kojem je podignuto ovo naselje odlikuje se žućkasto-crvenkastom bojom zemlje koja je neobično rastresita, sipka, koja se lako rasprši, koja je „prhla“. Po toj prhlosti zemlje formirano je i najranije ime naselju Prhovo, a docnije je ono iskrivljeno u Provo. I Provo, kao i neka druga naselja u Livanjskom polju, pruža nam jedan dosta čest toponimski problem: iskrivljavanja imena naselja. I u ovom slučaju današnji naziv naselja nije prvobitni i znatno je iskrivljen. Kako je ranije ispravno ime Prhovo već zaboravljeno, ostaće i u govoru mještana iskrivljeno ime Provo.

Do 1990. godine iz sela je bio veliki odliv stanovništva. Poslije Drugog svjetskog rata odselilo je nekoliko familija u Vojvodinu. Selo je još bez asfaltnog puta i vodovoda, sa malim postotkom mladog svijeta, opredjeljenog da ovdje živi i radi.

Toponimi na području sela su: Barevci, Baroševa bukva, Begluk, Borković, Bus, Dolac, Gredina, Grobljice, Hamzaguša, Jelkuše, Jezero, Klini, Ključić, Lasta, Limar gora, Lisovička, Lubovac, Luka, Marga, Murove, Peržine, Pitomna kosa, Poljice, Prosnice, Provsko groblje, Razkršće, Smrdelj, Strana, Šibovike, Turuša, Zimini (Zemini).

Još jedno selo nedaleko od Šapca, u području Mačve, nosi naziv Provo.

Provo na Facebook-u: https://www.facebook.com/selo.provo

Do decembra 1994. godine, u Livanjskom Provu živili su isključivo Srbi:

BIKIĆI – Doseljenici su od Banja Luke. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan. Bikići u Radanovcima nemaju rodbinske veze sa ovim Bikićima.

BORKOVIĆI – Radi se o doseljenicima iz Miljkovca kod Vrlike, Dalmacija. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan. Ovo prezime javlja se i danas u okolici Sinja.

DOBRICE – Njihovo prijašnje prezime je Cvijetić. Doselili su iz Otišića kod Vrlike. Slave Sabor Svetog Arhanđela Mihaila – Aranđelovdan.

ĐURANI – Ovdje su doselili iz Gornjih Kazanaca. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

ERCEZI – 1946. godine Kolonizirali u Banatski Despotovac kod Zrenjanina.

INjCI – Injci su najrazgranatiji rod u Livanjskom polju. Treba reći da njihovo najstarije porijeklo vodi iz Crne Gore. U Gerzovo dolaze pod prezimenom Daničić. Ovde su kao turski kmetovi došli u sukob sa Turcima, zbog neke djevojke iz njihova roda. Pala je krv i oni su kompletno bježali u pravcu Glamoča. Tamo su radi sigurnosti mjenjali prezime iz Daničić u Injac. Prema nekim porodičnim predanjima oni su ovu promenu učinili u Donjem Livanjskom polju. Dolaskom u Donje Livanjsko polje, rod narasta i dijeli se odlazeći u druga sela. Slave Svetog Vasilija Velikog.

IVETIĆI – Doselili su iz Dalmacije iz okolice Civljana kod Vrlike. Slave Svetog Prvomučenika i Arhiđakona Stefana.

JOVČIĆI – Ovaj rod je porijeklom iz sela Otišić između Vrlike i Sinja, Dalmacija. Nije utvrđeno kada su tačno preselili u Livanjsko polje, ali prema saznanju radilo se o brojčano većoj familiji, koja se u Provu podijelila i raselila. Slave Sabor Svetog Arhanđela Mihaila – Aranđelovdan.

KALAVERI – Kalaveri se smatraju starijim rodom u Provu. Nije se moglo doći do pravog porodičnog predanja o njihovom porijeklu. Slave Svetog Velikomučenika Georgija Pobedonosca – Đurđevdan. Ovo prezime, sa još nekoliko drugih, stvorilo je dileme istraživačima. Ilija Kalaver iz Banatskog Despotovca tvrdi da su ovi Kalaveri došli iz Jakira kod Glamoča u Provo. Pravu istinu je teško utvrditi, uglavnom je zapamćeno da su Kalaveri u Provu bili jedna od najimućnijih familija.

MALjKOVIĆI – Maljkovići porijeklo vode iz Maovice kod Vrlike, Dalmacija. Iz ovog mjesta su prešli u Uništa kod Grahova, a odatle u Livanjsko polje na današnje lokacije. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

MARČETE – Ovo su doseljenici iz Dalmacije, iz mjesta Koljani kod Vrlike. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

MIHAJILE – Nekada su se prezivali Kukavica, a prije toga Stoisavljević. Njihovo staro porijeklo vodi iz Otišića kod Vrlike, Dalmacija. Slave Sabor Svetog Arhanđela Mihaila – Aranđelovdan.

MIHALjICE – U Provu je ovaj rod živio na dvije lokacije. Jedni su u selu poznati kao Kovači, zato što se jedan broj njih bavio kovačkim zanatom, a znali su ih zvati i Glavičani, jer su živili na jednoj uzvisini – glavici. Drugi žive u sredini sela između Bikića i Pokrajaca. I za jedne i za druge može se reći da ih više nema na ovom prostoru. Izumrli su i raseljeni 1991/1995. godine. Mihaljice su doseljenici iz Kosore kod Vrlike, Dalmacija. Neki od njihovih potomaka sjećaju se pričanja roditelja kako su oni daljnjom starinom negdje iz Like. Daljnje porijeklo vode iz Crne Gore, nekada su se prezivali Miljanić. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

MILjKOVIĆI – Doselili su iz Miljkovića kod Vrlike, Dalmacija. Tvrde da su porijeklom Crnogorci. Prvo su doselili u Prominu kod Drniša, zatim u Vrlički kraj, a odatle u Provo. Slave Svetog Vasilija Velikog.

MITROVIĆI – Doseljenici su iz Promine kod Drniša. S Mitrovićima u Bojmuntima, nije pouzdano utvrđeno da imaju zajedničko porijeklo. Slave Svetog Velikomučenika Georgija Pobedonosca – Đurđevdan.

MRVIĆI – Preci su im u Provo doselili 1899. godine iz Zasioka, Vrlički kraj, Dalmacija. Mrvića u Provu ima na dvije lokacije. Jedni žive na početku sela kod Mitrovića, Mihajila i Injaca; drugi između Mihaljica (Kovača) i Poparića. Ovi zadnji su potomci jednog što se oženio Jovčićkom i ostao živiti na tom imanju. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

PAJČINI – Pajčini su ogranak roda Injaca. Slave Svetog Vasilija Velikog.

POKRAJCI – Porijeklom su iz Drniške regije, iz Promine. U Promini su do rata 1991/1995. imali svoje prezimenjake i daljnje rođake. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

POPARIĆI – Ovo je jedini rod sa ovim prezimenom u Livanjskom polju. Znaju da su porijeklom iz Dalmacije. Njihovo doseljenje se veže za „Tursko doba“. Slave Svetog kralja Stefana Dečanskog – Mratindan.

RADIĆI – Radića u Provu ima na tri lokacije: na kraju sela kod Kalaverovih i Dobričinih kuća, na Poparića glavici, i blizu Maljkovića na granici prema Čaprazlijama. Postoji zapis da su svi Radići iz Gubina i Prova poreklom iz Posavine. Slave Svetog Apostola Tomu – Tomindan.

ZAGORCI – Doseljenici su iz Dalmacije, iz Otišića, kod Vrlike. Prije su imali prezime Obućina. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

ZAKONOVIĆI – Radi se o doseljenicima iz Dalmacije, ne znaju iz kojeg su mjesta došli u Provo. Slave Svetog Lazara – Lazarevu subotu. Jedna porodica Zakonovića  u Provu je slavila  Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

—————————————–

Izvori: http://www.lijevno.com i http://www.relax-livno.com

Pržine

Pržine su dobile ime po pesku koga ovde ima u izobilju, a koji se u ovom kraju zove „pržina“. Naime, u geološkoj prošlosti (od neogena do diluvija) na mesu Livanjskog polja nalazilo se jezero dubine oko 740 metara koje su dogotrajnim održali rasprostranjeni majdani peska koji se kasnije koristo kao građevinski materijal.

U selu su do 1994. godine živili isključivo Srbi:

BABIĆI – Ovdje su doseljeni iz Glamočkog polja. Babići u Jaruzi su im bliži rod. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

BAROŠI – Doseljeni su iz mjesta Cetina, koje je smješteno na izvoru istoimene rijeke, kod Vrlike, Dalmacija. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

ČAKARI – Ne znaju odkuda su doselili u ovaj kraj. Slave Svetog Prvomučenika i Arhiđakona Stefana.

ČANČARI – Nisu sačuvali predanje o porijeklu i mjestu od kuda su doseljeni. Slave Svetog Prvomučenika i Arhiđakona Stefana.

IVETIĆI – Doselili su iz Civljana, Vrlička regija, Dalmacija. Slave Svetog Prvomučenika i Arhiđakona Stefana.

JAKOVLjEVIĆI – Doseljeni su iz Cetine, mjesta na izvoru istoimene rijeke, vrlički kraj, Dalmacija. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

LjUBOJE – Porijeklom su od Ključa. Slave Svetog apostola i jevanđelistu Marka.

NINKOVIĆI – Doseljeni su iz Dalmacije. Njihovo daljnje porijeklo je iz Hercegovine. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

PAROJČIĆI – Vode porijeklo iz Dalmacije, negdje od Vrličkog kraja. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

POKRAJCI – Porijeklom su iz Promine kod Drniša, tamo i danas imaju svoje daljnje rođake. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

PETROVIĆI – Oni vode porijeklo iz Otišića kod Vrlike, Dalmacija, a tvrde da su starinom Crnogorci. Slave Sabor Svetog Arhanđela Mihaila – Aranđelovdan.

ROSIĆI – U Livanjsko polje doselili su iz Otišića kod Vrlike, Dalmacija. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

STEVANČEVIĆI – Prije su se prezivali Baroš. Doselili su iz Vrličkog kraja, sa vrela Cetine. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

ŠORMAZI – Vode porijeklo iz Kosova kod Knina, Dalmacija. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

————————————————-

Izvor: http://www.lijevno.com

Radanovci

Sjeverozapadno od Bojmunata, makadamskim putem, uz rub polja, prostire se selo Radanovci. Selo se ranije zvalo Radanović, a dobilo je ime po Radanovićima, koji su nekada ovdje živjeli. Stanovnike ovog sela susjedi cijene kao vrijedne, marljive, „radine“ (od radan) ljude, koji svojski obavljaju svoj posao. Može biti da je pohvalan smisao imena ovoga sela formiran od te njihove osobine.

Radanovcima, kao dio naselja, pripada selo Dubrava, čije su kuće „sakrivene“ u visokoj hrastovoj šumi. Dubravom, inače mještani zovu šumu, gaj od hrastova drveća.

Radanovci zauzimaju sjeverozapadni pravac od Bojmunata, a međusobna im je udaljenost oko jedan kilometar. U Radanovcima žive samo Srbi. Prema podacima o kretanju stanovništva u Livanjskom polju, iz ovog je sela, 1945. godine, odselilo 6 porodica u Vojvodinu.

Toponimi su: Brijeg, Crljenica, Čemerluša, Duboka draga, Dubrave, Govnuša voda, Ivetića groblje, Konjskač, Krstačica, Kulašica, Kupaline, Lokva, Lokvina, Lopari, Ljeskove doline, Mešeti, Mlakve, Poljak, Panjište, Pistet, Pivulja, Ploče, Pobrnjice, Potoci, Pustopolje, Šib, Tanka draga, Vlake.

U Radanovcima su živele srpske porodice:

BIKIĆ – prema jednom predanju, Bikići su nastali u Glamoču od jednog Radanovića koji je bio jak kao bik, te su se u livanjsko polje odselili vjerovatno davno prije prvog svjetskog rata; selo se zove Radanovci, a Bikići kao i Radanovići (koji i sad žive u Glamoču u selu Podgradina) slave krsnu slavu Vrbicu-Lazarevu subotu. Prema drugim izvorima, ranije su se prezivali Zakonović a u Livanjsko polje su došli iz Dalmacije.

VUJANOVIĆ – su najstariji stanovnici u ovom selu, poreklom su kao i Vujanovići iz Čelebića. Slave Svetog Stefana.

ĐUKIĆ – doselili su se iz Peulja kod Bosanskoa Grahova za vreme turske vladavine. Slave Svetog Stefana;

ERCEG – doselili su se iz Čelebića. Slave Svetog Luku;

NENADIĆ – doselili su se iz Dabra kod Vrlike, početkom 1878. godine. Slave Sv. Nikolu;

TOMIĆ – ranije su se prezivali Zakonović. Doselili su se iz Dalmacije. Slave Vidovdan.

—————————————————————

Izvori: http://www.lijevno.com i http://www.relax-livno.com

Rapovine

Selo Rapovine se smjestilo iznad rijeke Žabljak, na obronku brda. Godine 1882. sastojalo se od tri mala zaseoka: dva sa imenom Rapovine i treći, sjeverozapadno od Rapovina, pod nazivom Arnauti. Zapadno, iznad današnje ceste, stoji naselje Borića Karaula, poslije prozvano Kaursko selo ili Kauri, podjednako udaljeno od Piragića Doca i Rapovina. Ime Borića karaule nastalo po velikoj kuli koju su Borići imali na tom mjestu, prije nego su preselili u Guber i Komorane. Arnauti nose ime po istoimenoj srpskoj porodici koja je tu živjela. Naziv Rapovine donosi Bogdanović 1768. godine i Miletić 1813. godine, ali u ranijim popisima ga nema.

Malo iznad sela je starije katoličko groblje sa velikim brojem nadgrobnih spomenika, često monumentalnih formi. Ističu se spomenici Kaića, Jurkića, Miletića, Markovića i dr. U ovome groblju ukopavale su se i gradske katoličke porodice u XIX vijeku. Unutar groblja su dva stećka, a literatura donosi da je ovdje evidentiran i jedan rimski napis. Ispod sela, preko Žabljaka, i danas se nalaze ostaci starog mosta kod koga je bio Kutlešin han. Preko rijeke, na lokalitetu Ploče, izvire obilno Čizmica vrilo, koje se odmah ulijeva u Žabljak.

Iznad Rapovina izvire potok iz dva vrela zvana Lucinovac. Prije gradnje puta i mosta ispod sela je postojao stari put koji se pružao od Malog Gubera na Borića Karaulu, pa odatle iznad Rapovina išao na Donji Žabljak. Zemlju su ovdje imali Borići, Firdusi, Čizmici, Hodžići, Insanići, Guše i drugi.

Toponimi: Ade, Bajagić draga, Bajagićpotok, Barjaci, Borića karaula, Bosimiše (Božinuše?), Cipac, Ćavčine, Čizmica vrilo, Draga, Dubine, Dušica, Đuzelbeguše, Kutlešin han, Karaule, Konop, Košćunovice, Luke, Majdan, Male šume, Merdžanuše, Pletine, Ploče, Progon, Rakite, Ramuše, Staro pojilište, Šantuše, Veliki brig, Veselo, Vignjevače, Vrba.

Srpska porodica iz ovog sela:

ARNAUTI – ovde došli iz Gubera.

Rodovi Bošnjaka: HODŽIĆI – Kmetovi su im bili Jukići iz Rapovina. ŠPANJE – kuće su im bile gdje su danas Kreše. Preselili su u Livno početkom XX stoljeća.

Hrvatski su rodovi: BAKOVIĆI – iz Bajagića kod Sinja; BRALE – iz Dicma kod Sinja; ČONDRIĆI – oko 1879. godine doselili sa Sviba u Dalmaciji; DŽAJE -preselili iz Listana; ERCEZI – iz Hercegovine; KREŠE (ranije Drinovac) – porijeklom iz Drinovaca u Hercegovini; LOVRIĆI – od Sinja; MARINČIĆI – preselili iz Dobrog; ŠARIĆI – iz Tijarice kod Sinja;

——————————————————–

Izvori: http://www.lijevno.com i http://www.relax-livno.com

Rujani

Ime selima Gornji i Donji Rujani dolazi od jedne grmolike biljke koju mještani zovu „Ruja“. Pod jesen, naročito u Septembru, sjeverne padine Dinare, podno kojih su se smjestila ova dva sela, djeluju kao najljepše slikarsko platno presvučeni divnim rumenilom ruja. Od tog ruja dolazi i ime selima Rujani.

Zanimljiva je tvrdnja fra Grge Lozića, koji je nekada bio sveštenik u Lištanima: on kaže da su se Rujani nazivali Žilić (Gornji i Donji Žilić), on je čak u matice krštenja i vjenčavanja upisivao pored novog naziva i stari.

Rujani se prostiru u jugoistočnom pravcu od Čaprazlija. Sela međusobno razdvaja čaprazlijski ponor, zvan Mišija peća, i korito Krivače. Selo se dijeli na Donje i Gornje Rujane. Gornji Rujani se na pravcu jugoistok nadovezuju na Lištane. Na terenu današnjih sela Rujani postojalo je staro naselje, o čemu svjedoče praistorijski, rimski i srednjovjekovni ostaci nadgrobnih obilježja.

Na gradini, povrh Donjih Rujana, nađeno je mnogo glinenih fragmenata, životinjskih kostiju, ostataka zida i maltera, te komadi rimskog stakla. U Gornjim i Donjim Rujanima nalaze se srednjovjekovni nadgrobni spomenici.

Tokom turske vladavine u Bosni i Hercegovini, u Rujanima su, osim srba i Hrvata, živjeli i muslimani. Selo je bilo sastavni dio Atlagića begluka. I danas se u Gornjim Rujanima nalaze ostaci muslimanskog groblja, a u Donjim Rujanima ostaci kuće nekog od Atlagića. Teren uz glavni asfaltni put u Donjim Rujanima koji vodi od Sajkovića do Prologa ili, preciznije, od sadašnje osnovne škole, prve Perića kuće i ulice, pa prema Odakovim kućama, pored pravoslavne crkve i groblja, ispunjen je mjestimično stećcima. Ovaj prostor prema priči čoveka rođenog u ovom selu, Bože Boškovića, mjesno stanovništvo zove skandala.

Toponimi su: Alijaguša, Antulin greb, Avlija, Babić, Bašinci, Bašine lokve, Baština, Beglučko trnje, Begluk, Benti, Berberovac, Bilanove drage, Bili brig, Božine lokve, Brig, Brigovi, Brižine, Broč, Bulini grebovi, Buljanuša, Cipci, Čađavac, Čevlijina greda, Ćukovac, Debelica, Dolića luka, Duboki dolac, Džemadanov brig, Džudželija, Glavice, Gradina, Grgin pod, Hačica, Hadžikuša, Havačuša, Havica, Jazmak, Jezera, Kaldrma, Kamenice, Kamenita rupa, Kamenovi, Karametuša, Keruša, Kolač, Kolovoz, Konopljište, Koviovac, Kozoperovac, Kremenjak, Krikuša, Krstača, Kukurikuša, Kuljanin brig, Kurića glavica, Lakat, Lanište, Lazabatuša, Lucuša, Luke, Luški put, Maglaj, Mala palevina, Mala (Mahala), Maljani, Mehmedbegove rupe, Milakuša, Misija peča, Mlinarice, Modro vrilo, Muzuruša, Neznano groblje, Okrugla lokva, Okrug/jače, Osoje, Palaćka, Piskulja, Pod gromom, Podaš trana, Police, Poljice, Ponor, Poprikače, Posranice, Provski put, Pustošina, Puškomet, Radalovci, Rašće, Ravan, Ravni, Razdolje, Razorine, Roškiput, Samar, Sastavci, Smrduša, Srpsko groblje, Stanišća, Staro groblje, Stojuša, Stublić, Stupaluša, Suhi humac. Sultanov kamen, Sušac, Šuplji humac, Talin greb, Torlakuša, Trnovače, Trnovci, Tulijini grebovi, Velika glavica, Velika njiva, Zastojuša, Zrn, Žarkova kosa, Žarkuša, Žrvanj.

Tokom Drugog svetskog rata, ustaše su 1941. godine u Gornjim Rujanima ubile 144 Srba čija su tela zakopana u masovnoj grobnici u Prologu ili bačena u jame: Ravni Dolac, Provalija i Razvala. U isto vreme, u Donjim Rujanima su ubile 216 Srba, čija su tela zakopana u masovnoj grobnici u Prologu ili bačena u jame Ravni Dolac i Propunta. Njihove kosti su 1991. godine najvećim delom ekshumirane i prenete u spomen kosturnicu u Livnu. Njihova imena možete naći ovde: https://omlivanjska.com/livanjski-srbi/secanje/

Prema popisu iz 1991. godine, u Gornjim Rujanima je bilo 489 stanovnika, od čega 3 srpske nacionalnosti, 485 hrvatske nacionalnosti i 1 ostalih nacionalnosti. U Donjim Rujanima je bilo 445 stanovnika, od čega niko srpske nacionalnosti, 444 hrvatske nacionalnosti i 1 ostalih nacionalnosti.

Sadašnji stanovnici sela Rujani su samo Hrvati. U Rujanima danas nema srpskih porodica, a o njihovom nekadašnjem prisustvu svedoči Pravoslavna crkva posvećena Pokrovu Presvete Bogorodice, oko koje se nalazi i groblje, kao i ostaci srpskih kuća.

O Pravoslavnoj crkvi možete pročitati više ovde: https://omlivanjska.com/parohija-lijevanjska/parohija-gubinska/

U selu se nalaze dva pravoslavna groblja. O pravoslavnom groblju u Donjim Rujanima možete više pročitati ovde: https://omlivanjska.com/2013/09/16/groblje-u-rujanima/. O pravoslavnom groblju u Gornjim Rujanima momožete da pročitate više ovde: https://omlivanjska.com/2014/10/14/grobljegrujani/

RODOVI

U selima Gornji i Donji Rujani živele su srpske porodice:

BAČKOVIĆ – ne zna se odakle su došli;

BOŠKOVIĆ – došli su iz Crne Gore u Dalmaciju, a odatle u Rujane odakle su se raselili u Čaprazlije i Golinjevo. Slave Svetog Nikolu;

BULOVIĆ (Gredar) – doselili su se iz sela Bitelić kod Sinja, gde su ih zvali Gredari, jer su živili u neposrednoj blizini Bitelićke Grede. U Bitelić su došli nekoliko vekova ranije, najverovatnije iz Crne Gore. Slave Svetog Jovana;

ČEKO – ne zna se ništa o njihovom poreklu.

ĆALIĆ – ne zna se odakle su došli;

DENIĆ – doselili su se iz Sajkovića. Slave Svetog Nikolu;

ERCEG – doselili su se iz Hercegovine. Slave Svetog Luku;

KISO – poreklom su iz Hercegovine, odakle su se doselili u Dalmaciju, a potom u Livanjsko polje. Slave Svetog Đurđa;

KOZOMARA – prema predanju su poreklom iz Starog Vlaha. Sa Kozare su se doselili u okolinu Vrlike, a odatle u Livanjsko polje. U Čelebić došli iz Bogdaša. Slave Svetog Jovana;

LALIĆ – doselili su se iz Vrlike; slave Svetog Stefana;

MALJKOVIĆ – doselili su se iz Čaprazlija. Slave Svetog Jovana;

STOJIĆ –  doselili su se iz Podosoja kod Vrlike. Slave Svetog Jovana;

STOJANAC – doselili su se iz okoline Vrlike;

VULIĆ – doselili su se iz Bitelića kod Sinja;

ŽDERO – doselili su se iz Dalmacije. Slave Svetog Jovana;

Sajković

Na putu za Bosansko Grahovo, posljednje selo koje pripada livanjskoj opštini jeste Sajković. Ovo ime nije prvobitan naziv naselja. Jedan dokumenat iz 1400. godine zabilježio je ovo naselje pod imenom Sankoviće. Ovaj najraniji oblik naziva naselja susrećemo u istorijskim izvorima i s početkom XVII vijeka. Selo se smjestilo podno samog Troglava, gdje se nalazi mnoštvo planinskih livada čije trave mještani od davnina koriste kao izvanrednu stočnu hranu. Sijeno sa ovih prostranih planinskih pašnjaka seljani su dogonili na saonicama koje služe gotovo isključivo za te potrebe, a zovu ih sanke. Po tim sankama, kazivao mi je ovdašnji profesor Marko Pajčin: „naše se selo nazvalo Sanković, kako često i sada kažu stariji stanovnici sela“. Docnije je formiran naziv Sajković.

Turci su 1550.g. izvršili opširan popis domaćinstava u Kliškom Sandžaku. U tom popisnom defteru se navodi da se pod imenom Sajković, selo nalazi  sjeverozapadno od Livna.  Selo pripada Hasu (posjedu) Behrem-bega Hercegovačkog, u nahiji Saramiše (mali hrast, Nahija se spominje i 1516.g.) u Čifluku Ferhada-čelebije, a u Džematu kneza Mehmeda, spahije, novog muslimana. Inače, toj Nahiji, pored sela Sajkovića, pripadaju dvije Merze (selišta) i pet sela, kao što su: Strubnić (Strupnić) sa 15 kuća, Prehva (Provo) sa 13 kuća, Ljubunić (Ljubunčić) sa 11 kuća, Radanica (Vjerovatno Radanovci) sa 13 kuća i Čepogrlje (vjerovatno Čaprazlije) sa 17 kuća.  U selu Sajkoviću i Mezri (selištu Sajković) je popisano ukupno 35 kuća (domaćinstava), sa imenom i očevim imenom domaćina, kao: Radovan sin Bogdanov, Dragić sin Đorđijin i td. (prezimena tada još nisu postojala). Dakle, Sajković je po broju domaćinstava bio najveće selo u Nahiji, iako se iz popisa ne može zaključiti tačan broj stanovnika, jer, članove domaćinstva u to vrijeme, turske vlasti nisu popisivale (porez se plaćao po domaćinstvu). U tom popisu se takođe konstatuje, da su u selu Sajkoviću, živjeli isti stanovnici, kao i po starom defteru prije više od 20 g. što znači da se Sajković pod tim imenom spominje u prvim turskim popisima  sa samog početka 16. vijeka.

Sajkoviću kao dijelovi naselja pripadaju Lužani i Vedro polje. Kuće sela Lužani smještene su u jednoj omanjoj uvali, koja je obrasla visokim drvećem hrasta lužnjaka. Od imena hrasta lužnjaka i šumice luga, izvedeno je i ime naselja Lužani. Iznad Lužana, na jednom ovećem planinskom proplanku, smjestilo se tridesetak kuća sella Vedro polje. Ovaj planinski proplanak, zbog njegove veličine, zovu polje. Uz to, on mnogo podsjeća na „vedro“, drveni sud za vodu, i otud vedro polje, a po njemu i ime naselja.

Selo se sa kraćim prekidom veže u Kazance. Naselje jednim dijelom prati put Grahovo – Livno i put Sajković – Prolog, a drugi dio je smješten u samom podnožju Troglav planine. Kad se pogleda Troglav sa Postopolja ili od gubinskog bunara, ispod Gubina, ovaj divovski masiv u mnogome podsjeća na Durmitor, gledan sa Crnog jezera.

Sajković je u Versajskoj Jugoslaviji imao školu, ambulantu i motorni mlin (Banića). Poslije Drugog svjetskog rata ostala je samo škola, da bi i ona prestala raditi, a djeca su išla u centralnu osmogodišnju školu kod provskog ponora.

Treba istaći i da su iz sela Sajkovića bila dvanaestorica Solunskih dobrovoljac. Mađu prvim žrtvama u Drugom svjetskom ratu bili su Sajkovljani. Njih 10 (bila su još dvojica braće iz sela Grkovaca), na čelu sa Protom Ristom Ćatićem su 6. juna 1941.g. ubijeni i bačeni u jamu više Suhače kod Livna. U Sajkoviću je rođen poznati i najomiljeniji u cijeloj krajini, vođa ustanka  i komandant Cvijo Oraščić Pajčin.

U Sajkoviću se na nekoliko mjesta nalaze stećci, bez pisanog teksta i ornamenta. Drugih arheoloških iskopina nije nađeno, jedino što bi trebalo ispitati lokalitet Crkvine, blizu Injčevih i Bobušića kuća.

Prilikom kolonizacije 1945. godine, 9 familija iz ovog mjesta odselilo je u Vojvodinu. Selo je i danas bez asfaltnog puta i vodovoda.

Toponimi Sajkovića i okoline su: Agin greb, Aginica, Bešika, Bobušić, Bojanovka, Breze, Brkuša, Budžak, Bulin greb, Buljevac, Bunarić, Crkvina, Čatrnja, Dajinica, Dizdaruše, Djela, Donji bunar, Dražica, Đurićeva njiva, Firdusov dolac, Glavica, Glavičine, Grad, Guste, Hladnjevača, Ivetića bunar, Joša, Jošin Brijeg, Kisačke Dizdaruše, Klenići, Kljaštine, Kozice, Kratelj, Krč, Krivodo, Krstača, Kulašice, Lastve, Lice poljanica, Lice, Lokvine, Lokvuša, Lušić, Ljut, Mezov, Mramorje, Muderizovke, Ogračić, Omerovac, Pjeskoviti brijeg, Podgradina, Poljci, Poprekuša, Razboj, Ruduša, Savin brjeg, Skakala, Studenac, Studenjačke njive, Šimatova glavica, Šobatovac, Tavan, Ulica, Vedro polje, Vidin Brežik, Vučija jama, Zborovita glavica.

U selu su živele srpske porodice:

BAROŠ – doselili su se iz Kotluše kod Vrlike. Slave Svetog Nikolu;

BIKIĆ – doselili su se iz Dalmacije;

BOGAVAC – doselili su se iz Dalmacije;

BOBUŠIĆ – staro prezime im je bilo Lovren, a doselili su se iz Nuglašice. Slave Svetog Đurđa;

BODROŽIĆ – doselili su se iz Koljana kod Vrlike. Slave Svetog Stefana;

BOGAVAC – doselili su se iz Dalmacije;

DAVIDOVIĆ – doselili su se iz Dalmacije;

DENIĆ – doselili su se iz Koljana kod Vrlike. Slave Svetog Nikolu;

INJAC – su najrazgranatiji rod u Livanjskom polju, a poreklom su iz Crne Gore odakle su došli u Gerzovo pod prezimenom Daničić. Zbog ubistva nekog Turčina pobegli su u Glamočko polje i promenili prezime u Injac. U Donjem Livanjskom polju ova mnogobrojna familija se deli i raseljava u druga sela. Slave Svetog Vasilija;

IVETIĆ – doselili su se iz Civljana kod Vrlike. Slave Svetog Stefana;

JOLIĆ – staro prezime im je bilo Zagorac, a promenili su ga u Jolić oko 1880. godine po imenu pretka Jole. Doselili su se iz Otišića kod Vrlike. Slave Svetog Nikolu;

KOZOMARA – doselili su se iz Bogdaša. Slave Svetog Jovana;

MARIJAN – doselili su se iz Kotluše u Dalmaciji. Slave Svetog Jovana;

MIHAJILO – staro prezime Stoisavljević, a potom Kukavica. Doselili su se iz Otišića kod Vrlike. Poznati su po nadimku Krčmari. Prilikom raseljavanja deo ove familije je promenio prezime u Mihajlović. Slave Svetog Arhanđela Mihaila;

MIHALJICA – poreklom su iz Crne Gore gde su se prezivali Miljanić. Odatle su došli u Liku, a u Sajković su se doselili iz Kosora kod Vrlike. Slave Svetog Nikolu;

NINKOVIĆ – poreklom su iz Hercegovine odakle su došli u Dalmaciju, a potom u Sajković. Slave Svetog Jovana;

PAJČIN – ova familija je ogranak Injaca. Slave Svetog Vasilija;

PETROVIĆ – doselili su se iz Otišića kod Vrlike, Dalmacija. Od njih su Crnogorci. Jedan deo Petrovića u Livanjskom polju, uključujući one u Sajkoviću, slave Sv. Georgija – Đurđevdan, dok drugi slave Svetog Arhanđela Mihaila;;

ROSIĆ – iz Otišića kod Vrlike doselili su se u Sajkovića, a odatle u Čelebić. Slave Sv. Jovana;

SAVIĆ – doselili su se iz Gorjaka kod Vrlike. Slave Svetog Stefana;

ŠORMAZ – poreklom su iz Kosova kod Knina. Slave Svetog Nikolu;

ŠUNJKA – prema porodičnom predanju došli su iz Crne Gore u okolinu Zadra i tamo su promenili prezime, iz Obad(ović) u Šunjka. Iz zadarskog kraja preselili su se u okolinu Vrlike, a odatle u Livanjsko polje. Njihovi preci su slavili Svetog Jovana, a kasnije, posle stradanja tokom zime kada su išli u nabavku pića za slavu, promenili su slavu i slave Svetog Iliju.

VJEŠTICA – poreklom su iz Like (Zrmanja). Slave Svetog Đurđa;

ZAGORAC – doselili su se iz Otišića kod Vrlike. Staro prezime im je Obućina Slave Svetog Nikolu;

Smrčani

Smrčani se nalaze sjevreno od Podhuma. Selo se smjestilo u jednoj povećoj kraškoj uvali, gdje obdanica traje znatno kraće, naročito zimi. Zbog toga se u selu „smrkne“ znatno ranije nego u susjednim naseljima. Uočavajući neobičnost ove prirodne pojave, mještani su selu dali ime Smrčani, a ne Smričani, kako se to često pogrešno piše i izgovara.

Iznad Smrčana je selo Glavice za koje statističari kažu da su dio sela Smrčana. Inače, sva manja uzvišenja stanovnici Livanjskog polja nazivaju „Glavica“.

Jugoistočno od Drinove Međe, prema putu za Duvno nalaze se sela Lopatice i Lopatinac. Imena ovih naselja, koja su susjedna, podsjećaju nas na nekad vrlo raširenu proizvodnju različitih predmeta u kućnoj radinosti. Naročito cjenjeni proizvodi iz ovih sela bili su „lopari“, posebna vrsta drvene „lopate“, za stavljanje i vađenje hljeba iz krušnih peći, koje je ranije imalo svako seosko domaćinstvo.

U jednoj pitomoj kraškoj uvali šumovitog Tribnja smjestilo se selo Glavuša, koje, kao dio naselja, pripada Lopaticama. Ranije je u vrtači, koju su zvali „Glavuša“, bilo vrlo tiho, „gluvo“, kako kažu mještani. Ime vrtače uzeto je i za ime sela.

Smrčanima pripadaju zaseoci: Potok, Glavice, Lopatinac i Lopatice. Selo je udaljeno od Livna oko 6 kilometara, idući starim a i novim asfaltnim putem prema Podhumu i Duvnu.

Među toponimima na području Smrčana, Lopatica, Potoka i Lopatinca izdvajaju se: Adica, Balbuša, Baltin dolac, Barjačić, Beglučina, Beljanov dolac, Biluša, Brdine, Brdo, Brezine, Brižine, Brzumila, Buljac, Cerova glavica, Ciganka, Čajra, Ćevrljugašica, Divljakinja, Dočić, Dolnja i Gornja glavica, Drage, Drvarska glavica, Duboka draga, Duga draga, Dujina perlina, Gavranov kuk, Gluvuša, Gradac, Jandrića dolac, Jezerac, Jezerovac, Kadinjača Glavica, Katunišće, Košara, Kratelj, Krivodolice, Kuline, Ledine, Liščica, Luka, Ljuljevac, Mala Milkovača, Matina draga, Metoka, Milković, Mlava, Naplavci, Ograde, Oštra glavica, Pažinovac draga, Pekara, Perline, Potočka draga, Površje, Prilivode, Prluša, Prosine, Račino groblje, Rakita, Rastina, Rastovac, Saltaguša, Seline, Sopot, Stanina, Strane, Stupe, Suva ploča, Topla draga, Velika milkovača, Velika okreta, Vodoskočija.

U Smrčanima su živele srpske porodice:

ŽDERO – doselili su se iz Srđevića. Slave Svetog Jovana;

JAGODIĆ – poreklom su iz Podgrede odakle je njihov predak došao kao učitelj u Smrčane i tu se nastanio;

MARIĆ – došli su sa Kupreške visoravni, iz Donjeg Malovana. Slave Svetog Đurđa;

PAŽIN – su iz Piragića doca, zaseoka Velikog Gubera, a poreklom su iz Crne Gore. Bili su kmetovi na imanju bega Piragića. Slave Svetog Đurđa;

POPARIĆ – došli su iz Prova. Slave Svetog Jovana;

RADIĆ – došli iz Glamoča. Slave sv. Tomu;

RACO – iz Dalmacije preko Gubera došli u Smrčane. Slave Svetog Jovana;

SIMIĆ – nema podataka o njihovom poreklu. Slave Svetog Iliju.

Hrvatski rodovi su: BELJANI – doselili iz Grabovice; BEVANDE – iz Hercegovine; ČEČURE – s Roškog polja. Ovdje su 1815. godine; ERCEZI – (u zaseoku Lopatice) iz Hercegovine; FRANIĆI; JURKIĆI – iz Roškog Polja; KARADŽE iz Ciste u Dalmaciji; KRIVICI – (u zaseoku Lopatice) preselili iz Jagodnjaka pod Tušnicom. Daljim porijeklom od Bugojna; MANDIĆI – preselili iz Potočana. Ovdje su 1815. godine; MIHALJEVIĆI – preselili iz Podhuma 1934. godine; MILO VICI – iz Podgrađa, niže Zadvarja u Dalmaciji; MIŠIĆI – god. 1815. su u Vidošima; MIŠKO VICI – (u zaseoku Glavica) iz Tijarice u Dalmaciji. Zvali se ranije Babić; PAVIĆI – preselili iz Podhuma. Porijeklom iz Tijarice u Dalmaciji; PERKOVIĆI – (u zaseoku Potok) doselili iz Mijakova Polja; PERVANI – iz Tijarice u Dalmaciji; ŠOŠIĆI – iz Voštana u Dalmaciji; VIDOVIĆI – (u zaseoku Lopatinac) preselili iz Dobrog; VUKOJE – iz Kočerina u Dalmaciji.

Bošnjački rodovi su: BAŠIĆI – nekadašnji Bušatlijini kmetovi romskog porijekla. Žive na Ciganskom brdu iznad Smričana. MULALIĆ – ovdje su kuću imali Arif i Fazlo Mulalić, sinovi Mujage, te njihove dvije sestre. Arif je živio u Livnu, a Fazlo odselio u Tursku; TERZIĆ1 – jedna porodica livanjskih Terzića doselila je u Smričane 1859. godine. Muho Terzić je u Glavicama kupio zemlju od Bušatlija. Nije ih bilo 1893. godine.

Srđevići

Srđevići se nalaze u Srđevićkom polju, u podnožju Tribnja. Ne postoje podaci kako je selo dobilo ime. U popisu bosanskih spahija 1711. godine upisano je selo Budimić u hlivanjskoj nahiji, što može biti današnji zaseok Srđevića, Budmilić. Austrogarske topografske mape iz 1882. godine prikazuju ga kao selo sa nekoliko izolovanih i međusobno udaljenih zaselaka. U prvom turskom popisu iz 1485. godine ovo selo je upisano kao Bužani (Božani), a pod sadašnjim imenom spominje se tek 1741. godine (Sargevichi). Srđevići imaju 5 javnih bunara. Nasuprot sela Srđevića je selo Lipa sa značajnim arheološkim nalazištima, pa se ne isključuje mogućnost da i u Srđevićima postoje neistražena arheološka nalazišta.

Toponimi u Srđevićima su: Ajazovine, Alčevina, Bare, Begov dolac, Begovača, Brda, Budmalić, Burišće, Bužnica, Cerova glavica, Ceruše, Čalor-livode, Donji uvrat, Džankuša brdo, Gaguša, Gornja mahala, Gradine, Javorak, Kotline, Krčevine, Kukavice, Mašet, Mlava potok, Mujina livada, Njivice, Novak, Očkarevac, Odžak, Opačica potok, Oskaruša, Parlić, Perala, Perline, Podbarem, Pogrebnica, Ponori, Potok, Površje, Ramikuša, Skladi, Srđevići, Strane, Šarića groblje, Šušnjić, Uža, Vuče stine, Vučpolje, Zgoni.

U ovom selu su živele srpske porodice:

ŽDERO – doselili su se iz Dalmacije, a kasnije preselili u Guber. Slava Svetog Jovana;

ČARANE – nema podataka o njihovom poreklu.

U Srđevićima živjelo je više porodica livanjskih BRKIĆA. Ovdje su kuće imali Mahmutaga Brkić, sin Numanagin i Zulfo Brkić, sin Dervin. Kmetska selišta posjedovali su i njihovi rođaci: Salihaga, sin Huseinage Brkića koji je odselio u Istambul, njegov brat Mahmutaga, te Nasko Brkić, sin Dervin koji je odselio u Skadar. Odžak Brkića bio je u zaseoku kod Podhuma, od čega mu ostade ime Odžak. Pored njih, svoj odžak nekada su tu imali i Durakbegovići, kasnije Durutbegovići. Odžak se nalazio u današnjem zaseoku Srđevića Budmiliću.

Danas su ovdje samo Hrvati: BADROVI – preselili iz Podgradine; CURICI -doselili iz Korita; KASALO – doselili iz Prologa; KELAVE – preselili iz Dobrog; KNEŽEVIĆI – preselili iz Vržerala; KUPREŠANI – sa Kupresa; KUREVIJE – ovdje su 1815. godine; MAMICI – doselili iz Zidina; MATANI – doselili iz Orguza; OJVANI -ovdje su 1815. godine; PERIŠE – 1741. godine su u Ljubunčiću; ŠARIĆI – preselili iz Grabovice, a ranije iz Dalmacije; ŠUKANI-VIDOVIĆI – preselili iz Dobrog; VRDOLJACI – vele da su od Imotskog. Ovdje su 1741. godine; VUKADINI – tvrde da su doselili od Duvna.

——————————————————-

Izvori: http://www.lijevno.com i http://www.relax-livno.com

 

Strupnić

Smješten je u vrhu jedne duboke uvale uvučene u podnožje planine Golije koja dijeli Livanjsko i Glamočko polje. Na istočnom dijelu sela je lokalitet Gradina sa dobro očuvanim nasipom ovalnog oblika i primjercima stare keramike. Ime sela spominje se 1733. godine, kada je neki Jovan iz Strupnića, u blizini hlivanjske tvrđave, tužio Luku Jarika iz Dalmacije zbog duga. U selu je velika nekropola sa 79 stećaka.

Prilikom gradnje škole uništeno je 11 stećaka. Ovih nadgrobnih spomenika ima i u katoličkom groblju, od kojih je jedan dio ugrađen u zid groblja. Ovdje ima i ostataka rimske kulture. Matija Kovačević je 1906. godine otkopao na zemlji Nikole Kujundžije i Jakova Urse veći dio zgrade sa ostacima rimske opeke i crijepa.

Zgrada je navodno imala 13 prostorija. U selu je stajao i jedan rimski napis koji je vremenom zatrpan. U seoskim njivama zvanim Prikače bile su tri grobnice od opeke i ostaci rimskog puta koji je išao prema lokalitetu Bajrak, gdje su se također nalazile grobnice zidane ciglom. U selu su pronađena dva bakrena novčića Konstatina Velikog, od kojih je jedan novac Kartage i kralja Micipsa.

U blizini seoskih kuća su četiri tumulusa bez nadgrobnih spomenika. Dosta zemlje u ovom selu pripadalo je Duranima iz Livna, sa kmetovima Baraćima, Žarkama, Ćenanima i Rimcima. Vlasnici su, također, livanjske Bušatlije, Švrake, Šeremeti i Halulići, te Kulenovići iz Travnika.

Toponimi su: Bajrak, Belenzuk, Branjevina, Brist, Cipac, Crna draga, Čajra, Ćatuša, Dražica, Drinjac, Drinjača, Duge njive, Glavica, Haluluša, Jazovac, Karanovac, Katalina međa, klenje, Krivaca, Kruša, Kruška, Laštre, Lepenzuša, Lipe, Lučnjak, Mačića draga, Madžarev dolac, Milutinovka, Mlahve, Odanak, Odanci, Oplatina, Pobrdnjača, Pod, Podkraj, Poljana, Prikače, Raztrnuta greda, Rimčev tor, Rimčev trn, Runja glavica, Rujanova glavica, Rujeva glavica, Sedra, Sedve, Šarića pod, Šavića pod, Tintorovac, Trišnja, Turba, Humac, Vodena draga, Vrila, Zvizduša.

Stanovnici su nekada bili Bošnjaci, Hrvati i Srbi, a danas su samo hrvatske porodice: BARACI – u Strupniću su 1741. godine; BULJANI – iz Bitelića kod Sinja; ĆOSIĆI; DAMJANOVIĆI – iz okolice Sinja; GELE – iz Vrlike; KUJUNDŽIJE – iz Jajca oko 1720. godine; LAŠTRE – u Potočanima i Zagoričanima 1741. godine; MEDO – zvali su se Slipčevići. Doselili iz Jajca 1741. godine; PENIĆI; POPOVIĆI – iz Bajagića kod Sinja; RIMC1 – u Čelebiću 1741. godine; SOLD1ĆI – iz Zasioka kod Sinja; URSE; VUJEVA – od Vrlike; TOKIĆI-MATKOVIĆI – iz Bitelića kod Sinja.

—————————————————–

Izvor: http://www.relax-livno.com

Suhača

Sjeverozapadno od Livna, pored novog asfaltnog puta prema Glamoču i Bosanskom Grahovu smjestilo se selo Suhača. Ovo je selo jedno od najstarijih naselja u Livanjskom polju, čiji se kontinuitet nije prekidao od neolita. Na veliku starost naselja upućuje i njegovo ime, a naročito vrlo rijedak i star, sufiks „ača“. Današnje ime sela nastalo je od riječi „suvača“, koja se ranije upotrebljavala za označavanje mlina, vodenice, na jednoj od najvećih estavela u polju. (Estavele su prirodne pukotine u krečnjaku, koje u kasnu jesen, zimu i rano proljeće funkcionišu kao izvori). U kasno proljeće, ljeto i ranu jesen estavele su bez vode. Jedno vrijeme u godini, kada se voda u polju „spusti“ na niže, ili poteku tek formirani vodotoci, estavele prorade i kao ponori kroz koje se gubi voda. Ovu izuzetno rijetku prirodnu pojavu čovjek je vješto iskoristio i na estaveli podigao mlin, suvaču. Docnije je vodenica, suvača svoje ime „posudila“ susjednome selu.

Današnje selo Suhača je vezano uz Zastinje. Prostire se većim dijelom u podnožju Kruga. Zapadnim dijelom ovo selo veže se sa Velikim Kablićem. Lokaciju sela prati asfaltni put Livno – Glamoč ili Livno – Bosansko Grahovo, s obzirom da dolazi do raskršća kod škole u Priluci. Iznad sela Suhača i Kablići diže se, kamenom nasuta, gradina gdje su arheolozi našli komade glinenog posuđa, koje pripada praistorijskom i rimskom vremenu. Na sjevernoj strani Suhače postoji jedna veća gromila, koju ovdašnji stanovnici zovu Mala Gradina. Na ovom lokalitetu nađeno je mnogo ostataka glinenog posuđa. Na terenu sela je nađena i jedna rimska grobnica i nekoliko rimskih natpisa. Sve ovo upućuje na činjenicu da je teren sela bio naseljen u praistorijsko i rimsko doba. Prema onome što je do sada utvrđeno, ovuda je vodio rimski put od Gradiške na Savi za Solin (Salonu), a preko Banja Luke, Borove Glave, Suhače i Kablića, Vašarevina, Ljubunčića, Lištana, Prologa, Čitluka kod Sinja. Pitanjem istorijske prošlosti ovoga sela i analizom zapisa istraživača bavio se i livnjak, profesor Stipo Manđeralo.

Zemljišta na području Suhače bila su u vlasništvu mnogih gradskih porodica: Gorušanina, Muftića Hubića, Vejzagića, Kaića, Vilica, Jovanovića, Dizdara, Gasala, Firdusa, Mačkica, Gagića, Balagića, Mulalića.

Toponimi: Abazagića greblje, Avlija, Atlaguša, Boruša, Burkuša, Čakaruša, Čavčine, Druljski potok, Dubočica, Džebuša, Gradina, Hamzaguša, Ivan draga, Kalendaruša, Kapetanovina, Kolibište, Kovanluk, Kraljevac, Lupanovac, Majdan, Mišimiša, Musala, Palanke, Prisava, Purguša, Saltaguša, Softićuša, Stupe, Šćetina njiva, Štitić, Tresule, Tuk jezero.

U Suhači su živeli pripadnici sve tri konfesije.

Od srpskih porodica selo je poslednja napustila Arnaut, poreklom iz Kosore kod Vrlike, koja je u ovo selo došla iz Gubera.

Ovdje su živjele slijedeće bošnjačke porodice: ABAZAGIĆI – odselili u Banjaluku; BURKIĆI – preselili u Guber; LEDENKO – preselili u Livno i Glamoč; TUFEKČIĆI – preselili u Livno. Tufekčići se spominju 1740. godine u gradu Livnu; VEJZAGIĆI – doselili iz Žabljaka.

Hrvati su: ANDABACI – iz Kablića; BARIŠIĆI – iz Rujana; BUDIŠE – iz Bajagića kod Sinja; CVRLJE – iz Glavica kod Sinja; ĆAĆIJE – iz Bajagića kod Sinja; ĆAVARI – iz Kopića kod Glamoča; DALIĆI – iz Priluke; DOLIĆI – iz Gubera; KASALO (prije Banici) – iz Prologa; KURBAŠE – iz Caića preselili u Prisap, a odatle u Suhaču; LAŠTRE – 1741. godine u Zagoričanima i Potočanima; LEDIĆI – iz Aržana u Dalmaciji; MARINČIĆI – 1815. godine u Dobrom; RUBIĆI – iz Kablića, a ranije iz Dalmacije; ŠEREMETI – prije 1814. godine preselili iz Priluke; TOMIĆI-(H)AJDUKOVIĆI – iz Duvna. U Kablićima su bili 1741. godine.

—————————————————

Izvori: http://www.lijevno.com i http://www.relax-livno.com

 

Vrbica

Duž sjevernog ruba Ždralovca, s južne strane planine Staretine, prostire se selo Vrbica. Ime sela nema ništa zajedničko s listopadnim drvetom vrba (deminutiv – vrbica). Naime, žitelji susjednih sela, koji su pravoslavne vjeroispovijesti, ranije su na dan Vrbice (Lazareva subota), dolazili u crkvu da posvete grančicu vrbe – vrbicu. Docnije, oko crkve, nastalo je naselje, koje su po ovome crkvenome običaju, prozvali Vrbica.

Selo se nastavlja na Radanovce, a proteže se prema Bogdašima i Bastasima. Sa jedne strane Staretina, a sa druge dio zemljišta Ždralovca čini okvir ovog sela, a pogotovo Bogdaša i Bastasa.

Stanovništvo je isključivo srpske nacionalnosti. Obradivo zemljište je oskudnije na ovom terenu, u odnosu na dosad spomenuta sela. Ždralovački dio polja nije melioriran, tokom godine je pod vodom i do sada neobrađivan. Prema jednom podatku, poslije Drugog svjetskog rata, sa terena ovih sela iseljeno je u Vojvodinu, u sela i bližu okolicu Bačke Palanke, 38 porodica. Iseljavanje je teklo i kasnije po raznim osnovama. Mladost se u svim selima malo zadržavala i rijetko planirala da ovdje živi. Sliku ovih sela je donekle izmijenio asfaltni put, koji je izgrađen 80-tih godina 20-og vijeka.

Toponimi na području Vrbice su: Ajmanice, Alajđuš, Babaluša, Blatovica, Breza, Bukov do, Bunaruša, Busike, Cvijanuše, Čemeruša, Ćair, Ćoruša, Debeli lug, Duga njiva, Duge, Eldovine, Galuša, Govnuša voda, Grab, Grevulja, Groblje, Heljdovina, Imela, Jaružica, Jasen, Jasenovac, Jasenje, Kalabuša, Klenuša, Košarište, Kratelj, Kremeršnica, Kulašice, Kulica, Luka, Meduša, Milošinovac, Nuglo, Okratine, Okrugljaš, Okrutine, Osoje, Otoka, Palučak, Panjevi, Petrovaca, Poljaruša, Polje, Potočina, Prisap, Pristap, Rakita, Riškuša, Seline, Skladovi, Slatke bare, Virovi potok. Virovi voda, Virovi, Vjenac, Vrbički lug, Vrbički pod, Vrlet, Vujanuše, Zeluša, Zvijanuše.

U Vrbici su živele ili žive srpske porodice:

VUJIČIĆ –  poreklom su iz Crne Gore. Slave Svetog Nikolu;

VULIĆ – doselili su se iz Bitelića kod Sinja. Slave Svetog Jovana;

DOKIĆ – najstariji rod u selu. Veruje se da su oni jedna od retkih porodica ovog kraja koja nikada nije bežala sa svog ognjišta, sve do 1994. godine kada su proterani iz sela. Slave Svetog Jovana;

ERCEG – poreklom su iz Hercegovine. Slave Svetog Luku;

JOVIĆ – doselili su se iz Bitelića kod Sinja. Slave Svetog Jovana;

ROSIĆ – doselili su se iz Otišića kod Vrlike. Slave Svetog Jovana;

ŠUNJKA – prema porodičnom predanju došli su iz Crne Gore u okolinu Zadra i tamo su promenili prezime, iz Obad(ović) u Šunjka. Iz zadarskog kraja preselili su se u okolinu Vrlike, a odatle u Livanjsko polje. Njihovi preci su slavili Svetog Jovana, a kasnije, posle stradanja tokom zime kada su išli u nabavku pića za slavu, promenili su slavu i slave Svetog Iliju.

Zastinje

Zastinje je selo iza prvih stena  kod Dumana, na starom putu od Livna prema Glamoču, po čemu je i dobilo ime (iza stina). Selo se pominje pod imenom Istnjane u turskom izvoru iz 1604. godine, a pod današnjim imenom spominje se 1741. godine. Begovska porodica Ljubunčić je tu imala kuće od preseljenja Kadri-bega Ljubunčića iz sela Ljubunčić u Zastinje, krajem 18. veka . Glavni deo sela je u podnožju planine Krug, a napaja se iz izvora: Bosonuša, Crnogorčevo i Jahefendića vrilo. U selu je srpsko Pravoslavno groblje, koje koriste i Srbi iz grada Livna.

U selu su nekada živele srpske porodice:

LOVREN – došli su iz okoline Glamoča. Slave Svetog Đurđa;

MALJKOVIĆ – došli iz Prova. Slave Svetog Jovana Krstitelja;

PAŽIN – došli su iz Gubera (Piragića doca). Slave Svetog Đurđa;

TODOROVIĆ – ranije su se prezivali Poplašen. Prezime su promenili prema imenu jednog od predaka. Prema nekim izvorima vode poreklo sa Kupreške visoravni. Slave Svetog Jovana Krstitelja;

CRNOGORAC – u Zastinje su došli iz Čelebića. Vode poreklo od Petrovića i, kao što se i po njihovom prezimenu može videti, doseljeni su iz Crne Gore, najpre u Dalmaciju (Otišić), pa u Livanjsko polje. Neki, po dolasku u Livanjsko polje zadržali prezime Petrović, a neki promenili u Crnogorac. Sudeći po njihovom starom prezimenu, slavi i oblasti porekla, Crnogorci koji žive u više sela Livanjskog polja mogli bi biti srodnici Petrovića iz Otišića. Slave Sabor Svetog Arhanđela Mihaila;

Dosta ranije, u Zastinju su živele i porodice: Poplašen, Čulić, Komljenović (po nekim izvorima Komjenović), Ždero, Marić, Rosić i Bošković.