Neobično je pitoma dolina Sturbe, u kojoj se smjestilo selo Držanlije. Ime selu formirano je od već poodavno zastarjele riječi „držan“, koja se upotrebljavala za označavanje onoga koji je bio dužan, obavezan pridržavati se dogovorenog. Naime, priča se po selu da su Ljubunčići ustupili zemlju seljacima, a da su ovi bili „držani“, obavezni zemlju obrađivati, ostati na njoj i od prihoda sa zemlje davati Ljubunčićima trećinu. Mještani kazuju da nije bilo ni jednog slučaja da se neko tog „držanstva“ nije pridržavao.

Josip Smodlaka smatra da je ime naselja formirano od riječi „draga“. Govoreći o neobičnim nazivima naselja sa još neobičnijim završecima riječi, napisao je: „Jedan još rijeđi završetak koji je takođe delom turski, jeste „anlija“, koji se zapravo sastoji od tri nastavka: našeg „an“, turskog „li“ i našeg „ja“. Poznat mi je jedan jedini primjer imena sastavljena, a to je Držanlija. Ovaj naziv koji danas nose žitelji jednog sela u kotaru Livanjskom (a po njima se i selo zove Držanlija), valjda je kao mesno ime prošao kroz ove tri faze: Draga, Držani, Držanlija“. Smatram da se Smodlakino mišljenje ne može prihvatiti iz nekoliko razloga. Prvo, mještani svoje selo dijele na Gornje i Donje Držanlije. Interesantno je da se ni jedno selo ne nalazi ni u kakvoj dragi. Pojam drage ne može se, u ovom slučaju, poistovetiti s dijelom riječne doline. Stanovnici ovih naselja Livanjskog polja pod pojmom „drage“ podrazumijevaju uzdužne ili poprečne planinske kose koje ne funkcionišu kao riječni tokovi. Naprotiv, taj pojam strogo razlikuju od riječne doline. Drugo, ime ovih sela nije Držanlija već Držanlije. Treće, nije moguće govoriti o nastanku „anlija“. Moguće je jedino govoriti o nastavku „lije“.

Kao dijelovi naselja Držanlije pripadaju Golubić, Karijani i Trčić.

Teren na kojem se danas nalaze Gornje i Donje Držanlije, sa zaseocima, pripadao je za vrijeme turske vladavine begluku Ljubunčića.

Sadašnje selo zauzima prostor istočno od Zabrišća, na desnoj obali riječice Sturbe. Ova riječica ugrađena je u dušu sela. Ona pogoni mlinove, donosi vodu za piće i napajanje stoke, u njoj se love lijepi primjerci pastrmke i rakova, a ugodna je za kupanje po ljetnim vrućinama.

U selu je nekada živela srpska porodica, Radeta, koja se 1900. godine preselila u Guber. Slave Svetog Prvomučenika i Arhiđakona Stefana. Prema usmenom predanju Radete su došle iz Crne Gore iz okoline Andrijevice . Po predanju, došao je otac sa 4 sina a nakon jedne jake livanjske zime jedan sin se vratio u Crnu Goru a tri su ostala. Prema podacima Radete su najprije jedan kraći period bili u Zabrišću (oko 20 godina) a nakon toga su se preselili u Držanlije i držali posjed kod begova 99 godina. Kako je po propisima Turske u to vrijeme bilo da kmet koji drži posjed 100 godina taj posjed dobija u svoje vlasništvo, da se to ne bi desilo beg Firdus im je naredio da se presele u Guber što su oni i učinili. Danas u Držanlijama nema srpskih porodica, ali postoji jedno staro pravoslavno groblje.

Hrvati su: BIJADERI (Beaderi) – preselili iz Lusnića; ĆURIĆI – preselili iz Podhuma; DALIĆI – preselili iz Priluke; DŽAJE – preselili iz Rujana; GALICI -preselili iz Grboreza; IVANKOVIĆI – preselili iz Bile; KONTE – bilo ih je 1815. godine u nekoliko sela; MAMIĆI – doselili iz Zidina na Buškom blatu; MARKOVI -jedan od Markova iz M. Gubera „ugovorio“ se kod Galica; PERIŠE – doselili iz Srđevića; PERKOVIĆI – iz Mijakovog Polja; PLEHIĆI (ranije Vukadin) – iz okolice Duvna; POPOVIĆI – preselili iz Čelebića; PRAVDIĆI – došli iz Dobrog; ROGUŠIĆI -iz Dugopolja kod Sinja; VRDOLJACI – preselili iz Odžaka; VUKADINI – porijeklom od Duvna.

—————————————————

Izvor: http://www.lijevno.com i http://www.relax-livno.com

Golinjevo je među najstarijim naseljima na Buškom Blatu. U podacima sa kraja 15. veka selo je zapisano je kao Večuć (Večoć), dok se 1604. godine pominje se kao Golinjavo, potom 1711. godine kao Vučić, a početkom 18. veka kao Golinjevo. Zemljište koje pripada selu je oskudno rastinjem, a obronci Tušnice su potpuno goli, po čemu je dobilo ime. U selu na nekoliko mesta ima srednjovekovnih stećaka. Zaseok Kula dobio je ime po odžaku i kuli Smail-bega Čengića, a potom njegovog sina koji se iselio u Tursku.  U zaseoku Velagići je izvor Hadžino vrilo koje ne presušuje i koje su u sušno doba koristili stanovnici sela u krugu od 5km. Potapanjem zemljišta zbog stvaranja veštačkog jezera, ugrožena je egzistencija stanovnika sela koje tada počinje da se iseljava.

U Golinjevu je pre Drugog svetskog rata bilo 60 srpskih domova, a Srbi su imali i svoje groblje i pravoslavnu crkvu. Srpske porodice koje su živele u ovom selu nastradale su od ustaša 1941. godine. Spisak imena stradalih možete pogledati ovde: https://omlivanjska.com/livanjski-srbi/secanje/

Pravoslavno groblje sa dvadesetak bolje obrađenih krstova i lijepom dekoracijom je neposredno iznad puta. Ovdje se naročito ističe grobnica Ile Mitrovića, koju je radio kamenorezac Lazić. Današnji izgleda groblja i zidina pravoslavne crkve, koji su u vrlo lošem stanju, možete videti ovde: https://omlivanjska.com/2013/09/13/groblje-u-golinjevu/

Prema popisu iz 1991. godine, u selu je bilo 861 stanovnika –  srpske nacionalnosti niko, 542 hrvatske nacionalnosti, 313 bošnjačke/muslimanske nacionalnosti, 4 jugoslovenske nacionalnosti i 2 ostalih nacionalnosti.

RODOVI

BOŠKOVIĆI – Doseljenici su iz Dalmacije, ne zna se pouzdano iz kojeg mjesta. Znaju da im daljnje porijeklo vodi iz Crne Gore. Prvo su došli u Rujane, odakle su se raselili u Čaprazlije i Golinjevo.

MITROVIĆI –

PAČARI-PAŽINI –

RATALjI – prije dolaska u Golinjevo prezivali su se Ratić; došli su iz Dalmacije ( Otišić ) a krsna slava im je Jovanjdan.

TOŠIĆI –

ŽDERE –

Bošnjaci su: VELAGIĆI -zaselak Velagići nazvan je po istoimenoj bošnjačkoj porodici koja i danas živi u Golinjevu; BAJRAKTAREVIĆI; RAŠKOVIĆI; JAREBICE; ALIMANI – porijeklom su iz Makedonije; MUJIĆI; MUŠKOVIĆI.

Hrvati su: BATINIĆI – 1741. godine su u Mišima; BERIĆI (ranije Sablić) -doselili sa Sablića Kose kod Tijarice u Dalmaciji: CIKOJE – oko 1860. godine doselili iz Studenaca u Dalmaciji; GALEŠIĆI; JAKELJIĆI; KLIŠANIN – u Mišima su 1741. godine; KULISI (ranije Mrkonjić) – Mrkonjići su 1741. u Golinjevu; MAGIĆI; MIHALJEVIĆI – 1741. godine su u Golinjevu; MILARDOVIĆI – iz Dobranja u Dalmaciji; PRKE – iz Studenaca u Dalmaciji; TOPIĆI.

Selo je smješteno uz put koji vodi od Gubera prema Prologu. Na topografskoj karti iz 1882. godine uz put je bio samo han Grborezi (Sušica han), dok su dva zaseoka bila u polju, dosta udaljena od ceste. Razlog tome je što su graditelji ceste od Gubera do Prologa, izgrađene iza 1860. godine, izabrali najkraći pravac preko polja, te ostavili Komorane i Grboreze u polju. Tek mnogo kasnije su počele nicati kuće uz cestu. Grborezi se spominju u turskom defteru iz 1604. godine pod današnjim imenom, pa, zatim, u popisu biskupa Bogdanovića 1768. godine u obliku Garbavzi. Miletić ih 1813. zapisuje kao Garborecz.

Toponimi: Abidovica, Begluk, Birnoktuša, Blaca, Bolotinov bunar, Boniša, Čardak, Ćatuša, Divljakinja, Duga njiva, Dugo polje, Dželaguša, Đonlaguša, Hodžića bunar, Hodžića jaruga, Jagme, Kajuša, Mali Rajkovac, Marinkuša, Modruša, Mramorje, Petrino groblje, Piskovišće, Podovi, Prikača, Rajković, Spužipolje, Stara studba, Šafran, Španjuša, Štit, Torina, Zelija, Žiškuša.

Pravoslavni Jankovići iz ovog sela su se sahranjivali na Jankovića groblju u susednim Komoranima. Jankovića Groblje je omanje i sa 7 spomenika nepravilne forme i utonulih u zemlju. U njemu su spomenici i krstovi iz 1797. i 1803. godine. Groblje je jako zapušteno, a grobnice oštećene. Specifično je po tome što se u njega nikad nisu ukapali pravoslavci iz Komorana, niti je Jankovića bilo u selu. Slike Jankovića groblja možete naći ovde: https://omlivanjska.com/2013/09/13/101278/

Srbi:

JANKOVIĆI – Ovdje su doselili iz Dalmacije. Ne raspolažu preciznijim podacima o svome porijeklu. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan. Oni su, kao rod, izumrli na ovom prostoru u cjelini.

Bošnjaci su: HODŽIĆI; KAMBERI; MILACI – ovdje su doselili iz Lusnića; MUSIĆI – doselili iz Kukavica na Kupreškom polju; OMERAGIĆI – preselili iz Podhuma; VELAGIĆI – doselili iz Golinjeva;

Hrvati su: BADROVI – preseli iz Podgradine; BARACI – doselili iz Turjaka kod Sinja iza 1878. godine; BOLOTINI – iz Aržana u Dalmaciji; BRALE – iz Dicma kod Sinja; ČONDRIĆI – iz Sviba u Dalmaciji; ĆURAK – porijeklom od Duvna; DERONJE – preselili iz M. Gubera; DOLIĆI; JUKIĆI – iz Bitelića kod Sinja; KOPRČINE – doselili iz Graba kod Sinja iza 1878. godine; KOTARCI – iz Aržana u Dalmaciji 1924. godine; MAMICI – doselili iz Zidina na Buškom blatu; MARKOVI -preselili iz M. Gubera; MATICI – preselili iz Liskovače na Buškom blatu 1937. godine; PERKOVIĆI – iz Mijakova Sela; PODRUG – iz Dicma u Dalmaciji; SALAPIĆI -preselili iz Orguza; SUČIĆI – iz Dalmacije; SUDAR – ranije Kokanović; TANDARE – doselili iz Travnika; TEKLIĆI – preselili iz Komorana; VRDOLJACI – preselili iz Odžaka. Ranije iz Otoka kod Sinja; VUKADINI – preselili iz Srđevića.

Grkovci se nalaze pod Dinarom. Ovo selo je bilo rimski municipium, Salvium, a jedno je od najstarijih naselja u Livanjskom polju. Iznad severnog dela sela nalazi se Velika Gradina, koja se svrstava u trajno nastanjena mesta u preistorijskom dobu, a vezane su i za ilirska plemena Dalmate (služili rimskim legijama, koje su ih pokoravale). Takođe, Grkovci su bili stalno nastanjeni i u Srednjem veku. Livnjaci za sva stara naselja, gradine, gromile i drugo, da bi naglasili njihovu starost, kažu da je „još od Grka“, pa je možda po tome selo prozvano Grkovci. Međutim, moguće je da ime sela potiče od reči istog korena („grk“), ali u značenju trgovac, jer su meštani Grkovaca bili poznati kao prekupci, odnosno trgovci koji su stanivništvu Livanjskog i Bosansko-grahovskog polja prodavali robu iz Dalmacije, a Dalmatincima ratarsko-stočarske proizvode iz Livanjskog polja.

Na području Grkovaca važniji su toponimi: Bone, Dubrave, Grad, Gradski bunar, Heldovine, Klanci, Paškula, Ploča, Poprekuše, Rašnjeva glava, Runjavice, Sušan, Točak, Točilo, Veleva glavica.

Grkovci na Facebook-u:

https://www.facebook.com/groups/129289617140545/

https://www.facebook.com/groups/127730798076/?ref=ts&fref=ts

Do 1994. godine u selu su živili samo Srbi:

JANjIĆI – Porijeklom su iz Janja kod Šipova. Slave Sabor Svetog Arhanđela Mihaila – Aranđelovdan.

JONDžE – Ne znaju odakle vode porijeklo. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan. Istraživači se spore oko ovog prezimena i većina tvrdi, da je vlaškog porijkla.

MAJSTOROVIĆI – Njihovo prijašnje prezime je Nenadić. Doseljenici su iz Štikova kod Drniša. Slave Svetog Velikomučenika Georgija Pobedonosca – Đurđevdan.

NENADIĆI – U ovo selo su doseljeni iz Štikova kod Drniša. Daljnje porijeklo Nenadića je iz Hercegovine. Slave Svetog Velikomučenika Georgija Pobedonosca – Đurđevdan.

ŠEGRTI – Ne znaju puno o svom porijeklu. U Grkovce su doselili iz Bastasa, nekada su se prezivali Deridaska i živili u okolici Livna. Slave Svetog Prvomučenika i Arhiđakona Stefana.

TRKULjE – Kod njih živi porodično predanje o tome, da su doselili iz Ravnih kotara. Priča se o tri brata, koji su se razišli i otišli u tri sela. Jedan se naselio u Marinkovce kod Grahova, drugi u Grkovce, a treći u Crni Lug. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

RADIVOJŠE – Radivojša je nekada bilo u Grkovcima, odakle vode porijeklo oni što žive u Petrovom Vrelu kod Glamoča, gdje su doselili 1977. godine. Slave Sabor Svetog Arhanđela Mihaila – Aranđelovdan

—————————————-

Izvor: http://www.lijevno.com

Guber je na četvrtom kilometru od Livna, na putu za Split, na izdignutom terenu Livanjskog polja. Deli se na Veliki i Mali Guber. Stanovnici ovih, kao i ostalih naselja Livanjskog polja, poznati su kao dobri ovčari. Pored proizvodnje čuvenog visokokvalitetnog livanjskog sira, meštani ovih sela bili su poznati i po proizvodnji debelih vunenih prekrivača „gubera“ (zvali su se i biljci i sukanice) po čemu je i nastalo ime sela.

U selu postoji jedno srpsko pravoslavno groblje, o kome više možete pogledati ovde: https://omlivanjska.com/2013/09/15/groblje-u-guberu/

Toponimi na području Velikog i Malog Gubera, te Piragića Doca su: Adžađuša, Bajrak, Barišinke, Bećirbegovac, Begluci, Bent, Brig, Ciganka, Čaušina, Čavčina, Čolaktiša, Dajkuša, Dila, Dizdaruša, Duduše, Dusine, Dušina, Džeba, Glibuša, Gnjilovača, Gubalj, Jabuka, Jažva, Jedžuše, Johe, Karaula, Košarišće, Krivodol, Lačuga, Lanišće, Luguše, Manduša, Marjanuša, Mlinišće, Očevina, Ograda Ladauš, Okruglica, Omanuša, Osmanaguša, Panj, Paripuše, Pirevišće, Plaguše, Rankuša, Rišćansko groblje, Rovaš, Smajlaguša, Stojanuše, Strujino greblje, Studbica, Studenac, Sultanovka, Šebezovac, Šehino vrilo, Terzuša, Vrba, Vrila, Vučijak, Zabrana, Zalužje, Zgonovi, Zijadića greblje, Zijaduša, Žabica brdo, Žabuše.

Tokom Drugog svetskog rata, Ustaše su 1941. godine u Velikom Guberu ubile 119 Srba a u Malom Guberu 6, čija su tela zakopana u masovnoj grobnici u Prologu, a 1991. godine preneta u spomen kosturnicu u Livnu. Njihova imena možete naći ovde: https://omlivanjska.com/livanjski-srbi/secanje/

Prema popisu iz 1991. godine, u Velikom Guberu je bilo 867 stanovnika, od čega 382 srpske nacionalnosti, 316 hrvatske nacionalnosti, 145 bošnjačke/muslimanske nacionalnosti, 11 jugoslovenske nacionalnosti i 13 ostalih nacionalnosti. U Malom Guberu je bilo 530 stanovnika, od čega 36 srpske nacionalnosti, 249 hrvatske nacionalnosti, 239 bošnjačke/muslimanske nacionalnosti, 5 jugoslovenske nacionalnosti i 1 ostalih nacionalnosti.

RODOVI

ARNAUTI – Nije poznat razlog promjene njihovog prezimena. Prije su se prezivali Mihaljica. Jedna familija Mihaljica iz Čaprazlija doselila je u Guber. U Guber dolaze za vrijeme turske vladavine, na posjed bega Arnautovića rodom iz Travnika. Moglo bi se reći, da su prezime dobili po osnovu rada na ovom imanju. Starinom su iz Crne Gore, tamo su se prezivali Miljanić. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

BAJILO – Prema predanju, deo roda Bailo je iz Tijarica kod Imotskog došao u Guber i Malovan. Slave Dvetog Velikomučenika Georgija – Đurđevdan.

ĆEBEDžIJA – Došli su iz Hercegovine na imanje Naerlovića, kao najamni radnici. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

DUVNjAK – Ovi Duvnjaci vode porijeklo od Kupresa. Jedan od njih je došao u Guber, na imanje supruge, rođene Arnaut, pa su današnji Duvnjaci njegovi potomci. Slave Svetog Velikomučenika Georgija Pobedonosca – Đurđevdan.

ILUKIĆI – Jedan od Ilukića je nekada došao u Guber na imanje Radeta, tu ostao, oženio se i formirao familiju. Sadašnji Ilukići su njegovi potomci. Slave Svetog Prvomučenika i Arhiđakona Stefana.

KOZOMORE – Ovdje su došli iz Bogdaša 1860. godine.

LAGANIN – Njihovo prijašnje prezime bilo je Milisav. Nije utvrđen razlog promjene prezimena kod ovog roda. Porijeklo vode iz Eminova sela od Duvna. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

NAERLOVIĆI – Ovo su doseljenici od Dicma, Dalmacija. U Guber su došli 1870. godine. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

PAŽINI – Pažini su stanovnici Piragića doca, zaseoka koji čini sastavni dio Velikog Gubera. Tvrde da su porijeklom Crnogorci. Ovaj rod je bio u kmetovskom odnosu sa begom Piragićem, pa su ovdje ostali nakon prestanka turske vladavine u Bosni. Slave Svetog Velikomučenika Georgija Pobedonosca – Đurđevdan.

POKRAJCI – Ovdje su došli iz Prova. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

RACE – Ovo su doseljenici iz Zadra. Prema porodičnom predanju, oni su ovdje došli za vrijeme turske vladavine u BiH. Gledano kroz podatke na jednom spomeniku koji je podignut nekom od njihovih predaka, oni su ovdje od prije 1831. godine. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

RADETE – Slave Svetog Prvomučenika i Arhiđakona Stefana. Prema usmenom predanju Radete su došle iz Crne Gore iz okoline Andrijevice . Po predanju, došao je otac sa 4 sina a nakon jedne jake livanjske zime jedan sin se vratio u Crnu Goru a tri su ostala. Prema podacima Radete su najprije jedan kraći period bili u Zabrišću (oko 20 godina) a nakon toga su se preselili u Držanlije i držali posjed kod begova 99 godina. Kako je po propisima Turske u to vrijeme bilo da kmet koji drži posjed 100 godina taj posjed dobija u svoje vlasništvo, da se to ne bi desilo beg Firdus im je naredio da se presele u Guber što su oni i učinili. U Guber su došli u isto vrijeme kad i Stanići. Prema priči Miće Radete  i u Zabrišću postiji srpsko groblje – gdje su sahranjivane i Radete, jer je on prilikom pošumljavanja zemljišta iznad Zabrišća naišao na staro groblje koje je bilo neobilježeno a teren je bio prekopan i preoran za pošumljavanje. Takođe, na karti Crne Gore na sjeveroistoku postoji selo koje se zove Radetino ali su sadašnji stanovnici Albanci.

TRIŠE – Smatraju ih za najstariju familiju u Guberu. Nisu sačuvali porodično predanje o svome daljnjem porijeklu. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

ŽDERE – Ovdje su doselili iz Srđevića. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

Bošnjaci u Guberu: BILKIĆI – grana Šabanovića, koji su preselili u grad; BURKIĆI – živjeli su ranije u Vašarovinama kod Priluke i Suhači; ĆUPE – ranije su se zvali Dišljen; JANDRIĆI – Jandrića je bilo i pravoslavaca i katolika; MILACI – preselili iz Lusnića; SITNICI -ogranak Šehića, navodno nazvani po Sitni Šehiću; STRUJE – u Guber i Zabrišće preselili su iz Priluke; ŠEHIĆI – doseli su iz Rujana; ZIJADIĆI – stari su rod u Guberu. Evlija Čelebija 1660. godine spominje begove Zijadiće; ZRNE.

Hrvati su: BAKOVIĆI – iz Bajagića kod Sinja; BARACI – preselili iz Rapovina, a ranije iz Glavica kod Sinja; BRALE – sa Sviba u Dalmaciji; ČEKE; DOLIĆI – preselili iz Žirovića; DERONJE – u Komoranima su 1741. godine; DŽEPINE – bili su ovdje 1743. godine; DRINOVCI – u Guberu se spominju 1815. godine; JUKIĆI – iz Bitelića kod Sinja; KARADŽE – sa Ciste u Dalmaciji; MARKOVI – zabilježeni su 1815. godine u Guberu; MILANO VIČI – prije se zvali Bota, doselili iz Tijarice kod Sinja; MOSTARCI – početkom XIX v. doselili od Mostara; OJVANI – preselili iz Srđevića, gdje su bili 1815. godine; PETRE – preselili iz Golubića, zaseoka Smričana, na kmetsko selište bega Arnautovića; POPOVIĆI – doselili odnekuda 1930. godine; STANICI (ranije Blaževići) – preselili iz Livna, gdje se spominju 1815. godine; ŠOŠIĆI – doselili sa Aržana oko 1880. godine u kmetstvo Teskeredžića iz Sarajeva.

Gubin je na mestu srednjevekovnog naselja, o čemu svedoče materijalni ostaci iz rimskog perioda (u gradini Gubinski grad pronađen je rimski novac, kao i srednjevekovni stećci). Poreklo imena sela nije pouzdano poznato. Prema legendi, na tom mestu Turci su pogubili 300 meštana iz okolnih sela jer su im se suprostavili, te je naselje, koje je kasnije podignuto na gubilištu, nazvano, u znak sećanja, Gubin. Stanovnici Gubina međusobno se dele na: Gubinjane, Varošane i Građane. Selo nema još asfaltni put ni vodovod.

Pravoslavna crkva je sagrađena 1883. godine, kako kazuje urezana ploča na objektu. Unutar pravoslavnog groblja stoje ostaci starijeg sakralnog objekta sa vidljivim ostacima polukružne apside i temeljnog zida.

Selo ima dva javna bunara. Osječenica se nalazi u polju između Gubina i Sajkovića i ne presušuje. Drugi je Gubinski bunar, također u polju, dubok oko 4 m. U polju je i bunar Žakinovac. Ne presušuje, ali se zamućuje poslije kiša. Neki od toponima na području Gubina su: Barevci, Breze, Budžak, Bukve, Bus, Ciganuša, Crni vrh, Članovi, Dionica, Golubić, Gradina velika, Gredinska njiva, Gubinski bunar, Gubinski grad, Hrastić, Jasici, Jaz, Jelkuša, Konopljište, Kosa, Kulašice, Medvjedovača, Međedovac, Mračaj, Murave, Ogračić, Osječenica, Paljci, Pećine, Podbučnice, Podgrebnica, Podolja, Potoci, Prosnice, Radića greda, Ravne, Suho polje, Zović, Žakinovac, Žukva.

Gubin na Feacebook-u: https://www.facebook.com/groups/gubin/?ref=ts&fref=ts

Posle Drugog svetskog rata iz Gubina se 12 srpskih porodica iselilo u Srbiju, a do decembra 1994. godine u selu su živili Srbi:

BAROŠEVČIĆI – Stari su izumrli, a mladi su se raselili. Njihovo prijašnje prezime bilo je Injac, još prije toga Daničić. Došli su ovdje iz Donjih Kazanaca, a daljnje im porijeklo vodi iz Gerzova. Slave Svetog Vasilija Velikog.

BOBIĆI – Tvrde da su porijeklom iz Like, daljnje porijeklo ne znaju. Slave Svetog Velikomučenika Kneza Lazara Kosovskog – Vidovdan.

BROĆETE – Doseljenici su iz Vrličke krajine. Slave Svetog Prvomučenika i Arhiđakona Stefana.

DESPENIĆI – Doselili su iz Otišića kod Vrlike, Dalmacija. Znaju da su tamo do 1994. godine, imali svoje daljnje rođake. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

IVETIĆI – Doseljenici su iz Civljana kod Vrlike, Dalmacija. Slave Svetog Prvomučenika i Arhiđakona Stefana.

JOVČIĆI – Doselili su iz Prova. Slave Sabor Svetog Arhanđela Mihaila – Aranđelovdan.

JURIĆI – Doseljenici su iz Otišića kod Vrlike, Dalmacija. Slave Svetog Prvomučenika i Arhiđakona Stefana.

KALABE – Doseljenici su od Glamoča. Slave Svetog Prvomučenika i Arhiđakona Stefana.

KOVAČEVIĆI – Vode porijeklo iz Uništa kod Grahova. Jedan njihov predak se oženio iz familije Vukovljak, i tada prešao na ženino imanje. Tako su današnji Kovačevići njegovi potomci. Kovačevići slave Sabor Svetog Arhanđela Mihaila – Aranđelovdan.

MARČETIĆI – Porijeklom su iz Koljana kod Vrlike, Dalmacija. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

MARIJANI – Porijeklom su iz Kotluše kod Vrlike, Dalmacija. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

MIHAJILE – Prije su imali prezime Kukavica, a još prije toga prezivali su se Stoisavljević. Doselili su iz Otišića kod Vrlike. Slave Sabor Svetog Arhanđela Mihaila – Aranđelovdan.

PAJČINI – Pajčini su ogranak roda Injaca. Pajčini u Gubinu tvrde da su bila tri brata: Injo, Panjo i Konjo, te da su po njima nastali Injci, Pajčini i Konjikušići. Slave Svetog Vasilija Velikog.

PETROVIĆI – Porijeklom su iz Otišića kod Vrlike. Čuvaju porodično predanje o svom crnogorskom porijeklu. Slave Svetog Velikomučenika Georgija Pobedonosca – Đurđevdan.

RADIĆI – Radi se o doseljenicima iz rejona Posavine. Slave Svetog Apostola Tomu – Tomindan.

VUJIČIĆI – Radi se o doseljenicima iz Vrbice. Znaju da su starinom crnogorskog porijekla. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

VUKOVLjACI – Njihovo prijašnje prezime je Bilić. U Gubin su doselili iz Civljana kod Vrlike, Dalmacija. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan. Pretpostavlja se da su u Dalmaciju došli iz Vukovskog kod Kupresa, te da su se kod Vrlike prozvali Vukovljani, zatim Bilići i najzad Vukovljak.

Na sjeverozapadnom rubu Ždralovca, istočnije od Grkovaca, nalazi se selo Jaruga. Ime ovom selu dolazi od karakteristika mikropoložaja naselja koje se nalazi na obalama povremenog toka zvanog Jaruga. Naziv toka, hidronim Jaruga, uzet je i za označavanje naselja.

BABIĆI – Tvrde da su porijeklom iz Glamoča. Radi objašnjenja njihovog porijekla navodimo sledeće: u selu Đuličani kod Glamoča, Babići pričaju da su im preci iz Kotara, na dalmatinsko-ličkoj granici. Odatle je baba dovela dva sina u Petrovo Vrelo početkom XVII vijeka. Oni su nakon kraćeg vremena preselili u Kučištine, a poslije u Brda. Iz Brda su u Jarugu došli 1860. godine u kmetstvo. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

IVETIĆI – Doseljenici su iz Jojića Glavice kod Vrlike, Dalmacija. Slave Svetog Prvomučenika i Arhiđakona Stefana.

LjUBOJE – Ovdje su doselili iz Ključa. Prema iskazu domaćeg življa, oni su ovdje najstariji rod. Slave Svetog apostola i jevanđelistu Marka.

PAROJČIĆI – Doseljenici su iz Vrlike, Dalmacija. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

ŠINICI – Kao i Šinici u Crnom Lugu, tvrde da su porijeklom iz Lijevča kod Zavidovića. Slave Svetog apostola i jevanđelistu Luku – Lučindan.

ŠORMAZI – Kao i Šormazi iz Crnog Luga, vode porijeklo iz Kosova kod Knina, Dalmacija. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

—————————————-

Izvor: http://www.lijevno.com

Kablići se pominju kao vlasništvo livanjskih dizdara još početkom 16. veka, a u 19. veku selo je bilo u rukama Firdusa, a onda Huskića iz Livna. Za Brinu, duboku klisuru koja se retko pretvori u bujicu, vezana je legenda da je tuda tekla neka reka koju su ljudi pregradili bivoljim kožama i tako skrenuli prema Livnu i izvoru u Dumanu. Na Krugu iznad Kablića ima dosta lokvi za napajanje stoke, kao: Bristovača, Šušnjevača i Dušikua. Ispod Kablića Cere su imale svoj stari mlin.

U selu su živjeli Srbi STOJANOVIĆI.

Hrvatske porodice: ANDABACI – ranije se zvali Rogulj, preselili su ovdje iz Odžaka; BABICI – iz Voštana u Dalmaciji; BEKAVCI; BILIĆI – iz Studenaca u Dalmaciji; BULIĆI – doselili iz Podgradine. Starinom su iz Dalmacije; BULJANI – iz Karakašice kod Sinja; ČEČURE – iz Dragnjića kod Glamoča; ČONDRIĆI – preselili iz Rapovina, na Livanjsko polje su doselili iz Sviba u Dalmaciji; CALETE – iz Voštana u Dalmaciji; DALIĆI – preselili iz Priluke; DOLIĆI – doselili iz Žirovića; ERCEZI -preselili iz Priluke; GELE – preselili iz Strupnića. Godine 1741. bili su u Lusniću; GOTOVCI – doselili iz Zagore kod Trogira oko 1878. godine; KARAULE – iz Glamoča; KOVAČI – iz Ljutog Doca u Hercegovini; MAGANJIĆI – iz Čitluka kod Sinja; MARIJANI; NIČE – bili su u Strupniću i Kovačiću 1814. godine; ORLOVIĆI -sa Muca kod Sinja; PUĐE – u Mišima 1741. godine; RIMCI – 1741. godine u Čelebiću i Grgurićima; RUBIĆI – iz Dragnjića u Glamočkom polju. Ranije su doselili iz Dalmacije; ŠEREMETI – preselili iz Suhače. Godine 1741. živjeli su u Priluci; ŠESTE – iz Karakašice kod Sinja; TABACI – sa Kamenskog u Dalmaciji; TOMASI – iz Eminovog Sela kod Duvna; TOTE – preselili iz Prispa; TOMIĆI-(H)AJDUKOVIĆI – iz Duvna.

Bošnjačke porodice iz Kablića su: CERE – krupni posjednici, Lozić ih naziva bezima; BORČILE – doseljenici iz Glamoča. MAČKICI – žive u M. Kablićima od postanja; MRSE – kažu da su ovdje odvajkada; TORLACI – preselili iz Donjih Rujana; KLJUČE – doselile iz Žirovića po austrougarskoj okupaciji; JAHIĆI – sredinom XIX v. odselili u Livno gdje su izumrli; TANJAŠI – preselili u Livno, odakle su se iselili; RADASLIĆI – doselili iz Radaslija kod Glamoča.

—————————————

Izvor: http://www.relax-livno.com

Selo Kazanci se smjestilo podno Dinare, s obje strane novog asfaltnog puta Bosansko Grahovo – Livno. Sam naziv sela vrlo je zanimljiv. Prema jednom od najvećih ponora u polju koji mnogo podsjeća na „kazan“, kotao, i selo Kazanci, koje se nalazi u neposrednoj blizini ponora, dobilo je ime. Ime ovog sela nema nikakve veze sa izradom kazana, jer mještani ovog sela nisu nikad izrađivali kazane.

Kazanci zauzimaju prostor u pravcu jugoistoka gledajući od Pržina, a smješteni su uz samo podnožje planinskog lanca. Ovo selo je podjeljeno 1935. godine na Donje i Gornje Kazance.

Gornji Kazanci graniče sa Pržinama, a Donji sa približavaju Sajkoviću. Na graničnom dijelu Kazanci – Sajković nalazi se nekropola sa jednim brojem nadgrobnih spomenika bez natpisa i ornamenta (Mramorje). Za sada nisu nađene druge arheološke iskopine.

Zemljište na kojem se nalazi selo, kao i ono što im pripada za poljoprivredu, pašnjaci i livade, odražavaju pedološke kontraste. Dok selo stoji na manje više pjeskovito – šljunkovitom tlu, dotle se ispod njega pruža pravo živo blato i tresetište. Područje je većim dijelom godine pod vodom, a na rubu polja je ponor, koji prima nadošlu vodu. Kazanačko blato je ušlo u dosta zapisa i novinarskih izvještaja 1943. godine, kada su dijelovi talijanske divizije Sasari, odstupajući po nepoznatom terenu, a ne znajući ždralovačku ćud, pokušali prijeći i podavili se. Na ušću vode u kazanački ponor i danas ima nekoliko vodenica, koje su vršile usluge mjesnom stanovništvu meljući žito.

Toponimi su: Ajmanice, Bušće, Crljevice, Čoluša, Gole kose, Grabeš, Jasikovac, Krušica, Lučice, Pjeskulje, Požilci, Rasče, Tavan.

U selu su živele sledeće srpske porodice:

BAROŠEVČIĆ – ranije su se prezivali Injac, te im je poreklo isto kao i Injaca iz Prova. Slave Svetog Vasilija;

ĐURAN – doselili su se iz okoline Banja Luke. Slave Svetog Jovana;

INJAC – su najrazgranatiji rod u Livanjskom polju, a poreklom su iz Crne Gore odakle su došli u Gerzovo pod prezimenom Daničić. Zbog ubistva nekog Turčina pobegli su u Glamočko polje i promenili prezime u Injac. U Donjem Livanjskom polju ova mnogobrojna familija se deli i raseljava u druga sela. Slave Svetog Vasilija;

IVETIĆ – doselili su se iz Civljana kod Vrlike. Slave Svetog Stefana;

JOLIĆ – staro prezime im je bilo Zagorac, a promenili su ga u Jolić oko 1880. godine po imenu pretka Jole. Doselili su se iz Otišića kod Vrlike. Slave Svetog Nikolu;

KATIĆ – staro prezime im je Kiso. Doselili su se iz Bojmunata 1880. godine. Slave Svetog Đurđa;

KOZOMARA – doselili su se iz Bogdaša 1870. godine. Slave Svetog Jovana;

ROSIĆ – doselili su se iz Otišića kod Vrlike. Slave Svetog Jovana.

VUJIČIĆ – poreklom su iz Crne Gore, a u Kazance su se doselili iz Vrbice 1850. godine. Slave Svetog Nikolu;

ZAGORAC – doselili su se iz Otišića kod Vrlike. Staro prezime im je Obućina Slave Svetog Nikolu;

Selo se od puta pružilo u polje uz potok. No, kao i Grborezi, Komorani nisu 1882. godine imali, kao danas, kuće uz put koje povezuju selo sa glavnom cestom. Pod ovim imenom (Comorani) bilježi ga tek 1741. biskup Dragičević.

Iako u Komoranima postoje dva stara groblja u njih se nikada nisu ukopavali mještani ovog sela. Do izgradnje novog katoličkog groblja s kapelicom (renovirana 2008-2010 godine), sve tri vjeroispovjesti su se ukapale u susjedna sela, dok su se u groblja u Komoranima ukapali žitelji iz susjednih sela.

Do izgradnje novog groblja, katolici su se ukapali u susjedno groblje Zabrišće. Pravoslavno groblje ili Jankovića Groblje je omanje i sa 7 spomenika nepravilne forme i utonulih u zemlju. U njemu su spomenici i krstovi iz 1797. i 1803. godine. Groblje je jako zapušteno, a grobnice oštećene. Specifično je po tome što se u njega nikad nisu ukapali pravoslavci iz Komorana, niti je Jankovića bilo u selu. U to groblje su se ukapali Jankovići iz susjednih Grboreza (niko od tog prezimena ne živi u okolini,  potomci posjećuju i uređuju grobove). Pravoslavci iz sela su se ukopavali u susjedni Guber. Izvan sela se nalazi i Petrino Greblje koje opet nikad nisu koristili katolici iz sela. Legenda govori o nastanku tog groblja: na tom su mjestu iz zasjede ubijeni svatovi koji su išli iz Gubera prema Grborezima, gdje su i sahranjeni. Muslimanskog groblja ovdje nema. Pokapaju se na groblju u obližnjim Grborezima. Slike Jankovića groblja možete naći ovde: https://omlivanjska.com/2013/09/13/101278/

Toponimi u Komoranima su: Begluk, Bent, Bililo, Boruše, Jankovo groblje, Krivuša, Mejdan, Obćinica, Saltaguša, Šćetuša.

Tokom Drugog svetskog rata, Ustaše su u ovom selu ubile 8 Srba tokom 1941. godine, čija su tela zakopana u masovnoj grobnici u Prologu, a 1991. godine preneta u spomen kosturnicu u Livnu. Njihova imena možete naći ovde: https://omlivanjska.com/livanjski-srbi/secanje/

Prema popisu iz 1991. godine, u selu je bilo 243 stanovnika, od čega 17 srpske nacionalnosti, 117 hrvatske nacionalnosti, 107 bošnjačke/muslimanske nacionalnosti i 2 jugoslovenske nacionalnosti.

RODOVI

U ovom selu su živele srpske porodice:

ŽDERO – došli su iz Gubera. Slave Svetog Jovana;

RADIĆ – njihov predak je došao iz Glamoča na imanje supruge, čije je devojačko prezime bilo Ždero. Slave Svetog Tomu.

Bošnjački rodovi su: BALJCI – preselili iz Bile 1878. godine; BORIĆI – pamte da su doselili iz Trilja kod Sinja početkom XVII stoljeća u grad Livno, nakon mletačkog osvajanja Dalmacije; GRAHE – Hasan Graho preselio je ovdje iz Ćaića. DIZDARI – preselili u Piragića Dolac; KALENDERI – doseljeni iz Livna, drže da su starinom iz Turske; MILACI – preselili iz Lusnića; MUFTIĆI – preselili iz Zabrišća; NUHBEGOVIĆI – preselili iz Podhuma; ŠEHIĆI -preselili iz Velikog Gubera; TUCAK (TUČO) – u XIX v. iselili u Jakir i Vidimlije u Glamočkom polju.

Hrvati su: DRINOVCI – preselili iz Gubera, starinom su iz Drinovaca kod Ljubuškog; PERAJICE – preselili iz Orguza; ŠIŠKE – iz Studenaca u Dalmaciji; TEKLIĆI – preselili iz Ćaića; VRDOLJACI – iz Dalmacije; ŽULJEVIĆI – iz Otoka kod Sinja.

Lištani se nalaze pod planinom Dinarom, između sela Rujani i Odžak, nadomak više prirodnih prelaza preko Dinare, koji su bili migracioni putevi između Dalmacije i ovog područija. U darovnici bosanskog kralja Stjepana Ostoje iz 1400. godine, selo Lištani se navodi kao Lišćane. Naziv sela vezuje se za hrast lišćar kojim su obrasle pitome padine Dinare, a čiji se list, kojim je tokom jeseni bilo prekriveno celo selo, upotrebljavao kao stočna hrana. Današnji naziv sela sreće se u popisu bosanskih spahija iz 1711. godine, kao zemaet zaima Ahmeta. Godine 1741. u izveštaju biskupa Dragičevića selo je upisano pod imenom Ćukovac (Chiucovaz).

Lištani

Postoje podaci da je selo podignuto na mestu rimskog naselja Peha. U Lištanima postoje ostaci srednjevekovnih nadgrobnih spomenika (stećci na Malom i Velikom hanu), a na Skokovima i građevine iz rimskog i turskog doba. Prema selu Strupniću vide se ostaci rimskog puta, dok se na groblju, na kome se sahranjivalo i pravoslavno i katoličko stanovništvo, nalazi nekoliko stećaka, kojih ima i na Krču.

U Lištanima su 1813. godine živele turske i srpske porodice. Zemlja je pripadala begovskoj porodici Firdus, a drugim familijama je delom darivana kao miraz pri udaji devojaka iz Firdusove familije. Zaseok Brčić bio je odžak sa kulom Muhameda Firdusa. Nekadašnja lištanska kula (turski han), koju je sredinom 19. veka opisao Teodor Šif kada je iz Splita došao u Livanjsko polje sa Firdusom (kasnije je pripadala Jozi Brčiću) potpuno je preuređena. Hrišćanske porodice bile su u kmetovskom položaju prema turskim. Prema dokumentu iz 1813. godine na imanju Izete Firdus, udate u Travnik za Teskeredžića, kmetovi su bile porodice: Kelava, Crnjak, Barun, Cvitić i Tokić. Lukači su bili na zemlji Hromića i Paloša iz Sarajeva; porodice: Kalaica, Gvozden, Brčić, Šuker, Džaja, Žarko i Crnjak radili su na zemlji Firdusovog sina, Ibrahim-bega; Granići su bili kmetovi begova Repovaca iz Tuhobića kod Konjica; a Bakovići hadži Adema Bajagića iz Livna.

Bunar Lištanac

Godine 1768. u Lištanima su živela samo četiri plemena: Jurić, Milunović, Muslim, Piljak. Danas u Lištanima žive samo Hrvati. Porodica Barun (ranije Milunović) u Lištanima živi od 1741. godine, a Brčić i Crnjak od 1813. Veći broj lištanskih porodica doselio se u ovo selo iz Bitelića kod Sinja: Kalaice (ranije Jukići), Kelave, Rimci, Šukeri (ranije Kujundžije), Zelići, Žarke; zatim iz okoline Livna: Gvozdeni (ranije Peše), Lukači (ranije Kurići); iz Aržina u Dalmaciji: Džaje; iz Muca kod Sinja: Granići.

Godine 1856. fratri su u Lištanima kupili tursku kuću na brežuljku Ćukovčić, gde su 1912. godine izgradili katoličku crkvu sv. Josipa.

Lištani su, kao i Rujani, Čaprazlije i deo Odžaka uzdignuti u odnosu na površinu polja i okruženi obradivim njivama i baštama. Selo ima tri javna bunara: Lištanac, Odžinac i Trnovac , dok je jezero, koje je bilo verovatno tektonskog porekla, nestalo usled sleganja terena. Toponimi u ovom selu su: Akarišće, Banovo groblje, Brigove glavice, Brižine, Brkuša, Debelica, Divakinja, Doći, Duvnjakuša, Firdusovke, Hajderbegovac, Harmanišće, Jezero, Kadribegovac, Kamenac, Kamenja, Krčula, Kupalo, Liske, Lištanac, Luka, Lušić, Mali han, Milićuša, Odžinac, Omanuša, Otoke, Podlištane, Ponori, Popržinovac, Prdipolje, Prikače, Rakite, Rakitnica, Razboj, Rivina, Rupe, Šejanuše, Šiliga, Trnovac, Veliki han, Zgon, Zgonovi, Žrvanj.

Tokom Drugog svetskog rata, Ustaše su 1941. godine u Lištanima ubile 56 Srba čija su tela zakopana u masovnoj grobnici u Prologu ili preneta na pravoslavno groblje u Lištanima. Njihova imena možete naći ovde: https://omlivanjska.com/livanjski-srbi/secanje/

Prema popisu iz 1991. godine, u Lištanima je bilo 490 stanovnika, od čega nijedan srpske nacionalnosti, 489 hrvatske nacionalnosti i 1 ostalih nacionalnosti.

Sadašnji stanovnici sela Lištani su samo Hrvati. U Lištanima danas nema srpskih porodica, a o njihovom nekadašnjem prisustvu svedoči groblje.

O Pravoslavnom groblju možete više pročitati ovde: https://omlivanjska.com/2013/10/09/groblje-u-listanima/

RODOVI

Do jula 1941. godine u Lištanima je živela jedna srpska porodica:
CVIJETIĆ – poreklom verovatno iz Stare Srbije, u Lištane doseljeni verovatno oko 1800. godine iz Otišića kod Vrlike u Dalmaciji. Pred Drugi svetski u četiri kuće Cvijetića živelo je ukupno 56 članova. Sem jednog, svi pripadnici ovog roda koji su tada živeli u Lištanima su ubijeni od strane ustaša, 30. jula 1941. godine. Slave Svetog Arhanđela Mihaila.

———————————————–

Izvori: http://www.relax-livno.com i http://www.wikipedia.org

Nekadašnje Hlivno odnosno Hlijevno, a danas Livno, je grad na jugozapadu Federacije BiH u kome živi oko desetak hiljada stanovnika. Sedište je opštine na čijoj teritoriji živi nešto preko 30.000 žitelja. Većim delom je na obroncima Baljakovca i obalama reke Bistrice, na 730m/nv, sa stabilnom, umereno kontinentalnom klimom.

Prema do sada pronađenim tragovima naselja, smatra se da je ova teritorija bila naseljena još pre dve hiljade godine, o čemu svedoče: Velika i Mala gradina, Kasalov gradac, nekropola sa tulumima, veći broj gradina iz bronzanog i gvozdenog doba itd.

Od 9. veka, ova teritorija je bila deo Rimskog carstva, kada započinje i proces romanizacije domicilnog stanovništva. Na područiju rimske provincije Ilirije (njenog južnog dela, Dalmacije i severnog, Panonije) naseljavaju se Sloveni od 626. godine. Konstantin VII Porfirogenet spominje Livno u delu De Administrando Imperio, a Povelja kneza Mutimira iz 892. godine je najstariji pisani dokument o Livnu. Kao župa, Livno se pominje u 10. veku. U 14. veku, ban Stjepan II Kotromanić, pripojio je Livno Bosanskoj banovini. Zapovednik tvrđave u Livnu je, oko 1350. godine , bio Mrnja (od koga su Mrnjavčevići: Vukašin /otac junaka kraljevića Marka i Andrije/, Uglješa i Gojko). U 15. veku grad je bio u vlasništvu porodice Vukčić. Inače, Livno, Duvno i Glamoč sa okolinom u srednjevekovnnoj srpskoj državi zvani „zapadne strane“ ili „zapadne zemlje“, a deo između Livna, Duvna i Glamoča zvao se Završije.

Kula starca Vujadina u Livnu

Od 1485. godine, u livanjskom kraju se učvrstila osmanlijska vlast, pripajanjem Livna kadiluku Neretva. U 16. veku Livno je pripadalo Kliškom sandžaku i bilo sedište sandžakbega, a u 17. veku formirana je Livanjska kapetanija, koja je postala često poprište sukoba Turaka sa uskocima iz mletačke Dalmacije i hajducima iz Bosne. U vreme turske vladavine, koja je 1878. godine zamenjena austro-ugarskom, u Livnu je podignut zid sa kulom i gradskim kapijama, kao i četiri podkupolne džamije, gradski most na Bistrici, gradske kuće, čaršija sa dućanima, mektebi, medrese, česme, oružarnica…

Hrvatski izvori kažu da se dolazak pravoslavnog stanovništva u ove krajeve, mahom u donje Livanjsko polje, vezuje za početak turske vladavine (15. vek), kao i da tada počinje iseljavanje katoličkog življa nastanjenog u to vreme u rubnim selima Livanjskog polja, što traje sve do 17. veka uslovljeno islamizacijom i lošim ekonomskim prilikama. Franjevci su imali presudnu ulogu u podizanju samostana Gorica sa crkvom, u kome su i danas smeštene vredne etnološke zbirke sa podacima o načinu života stanovnika svih konfesija ovog kraja. Godine 1859. u Livnu je podignuta pravoslavna crkva Uspenija Presvete Bogorodice.

Nakon Berlinskog kongresa, Bosna i Hercegovina, i pored snažnog i žestokog otpora lokalnog stanovništva, ulaze u sastav Austro-Ugarske monarhije. Nova vlast uvodi novi sistem organizacije i uprave postepenim osnivanjem gruntovnice, katastra, školstva, zdravstva, sreske žandarmerije, finasijske straže, a uvodi i poštu, telegraf i sl. Dolazak nove vlasti označen je i povratkom u Livanjsko polje dela katoličkog življa izbeglog u Dalmaciju, kojima vlast daje poreske i druge povlastice. Prema popisu stanovništva iz 1910. godine u gradu Livnu je živelo 4724 stanovnika, od čega 17% pravoslavca. Kulturno-prosvetni život odvijao se kroz nacionalna kulturna društva, kao što je bilo „Srpsko pjevačko i tamburaško društvo – Jovan Sundečić“ , osnovano 1907. godine, Hrvatsko glazbeno i pjevačko društvo „Dinara“, kao i muslimansko društvo „Merhamet“.

Nakon propasti Dvojne monarhije u Prvom svetskom ratu, Bosna i Hercegovina ulaze u sastav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.

Tokom Drugog svetskog rata, Livno je bilo u sastavu Nezavisne Države Hrvatske, kojom je upravljala ustaška vlast, što je bilo pogubno za srpski živalj, koji je već prvih meseci od osnivanja te tvorevine stradao od strane ustaša, gotovo do etničkog zatiranja. Krajem 1943. godine u Livnu je otvorena vazduhoplovna baza Narodno-oslobodilačke vojske i Pokreta oslobođenja Jugoslavije. Nakon rata, veliki broj preživelog srpskog stanovništva iseljava se u druge krajeve Jugoslavije.

Prema Dejtonskom mirovnom sporazumu, Livno je u sastavu Federacije BiH i sedište je Livanjskog kantona.

—————————————————————
Za pripremu ovog teksta korišećeni su izvori:
1.    Petar Džaja, Hrvati- katolici lijevanjskog kraja, Zagreb 2000.
2.    Luka Đaković, Prilozi za demografsku i onomastičku građu Bosne i Hercegovine, ANUBiH, Građa XXIII, Sarajevo 1979.;
3.    Nacionalni sastav stanovništva: Rezultati za Republiku po opštinama i naseljenim mjestima 1991., Statistički bilten br. 234, Državni zavoda za statistiku Republike Bosne i Hercegovine, Sarajevo;
4.    Milan Vasić, Etnička kretanja u Bosanskoj Krajini u 16. vijeku, Godišnjak Društva istoričara Bosne i Hercegovine, 13, 1962., Sarajevo 1963. godine;
5.    Hazim Šabanović, Bosanski Pašaluk, postanak i upravna podjela, Naučno društvo N.R..Bosne i Hercegovine, Djela, knj. 14, Odjeljenje istorijsko – filoloških nauka, knj. 10, Sarajevo 1959. godine;
6.    Mario Petrić, Livanjsko Polje, Glasnik Zemaljskog muzeja, Etnologija, sv.16, Sarajevo 1961. Godine
7.    Dušan Nikić, O imenima naselja u Livanjskom polju, Separat Zemaljskog muzeja, Sarajevo 1974-1975. godine;
8.    http://www.lijevno.com; http://www.relax-livno.com/zanimljivosti; http://www.wikipedia.ogr; http://www.livno.ba

Iza Bastasa, na krajnjem sjeverozapadu Livanjskog polja, zvanom Ždralovac, nalazi se selo Nuglašica. Male niske kućice sela duboko su se zavukle u šumoviti Šator. Tako skrovita mjesta ovdašnji mještani zovu „nugo“, (iskrivljeno od nugao), ugao. Od te skrivenosti mjesta u nuglu Šatora poteklo je ime Nuglašica.

Selo se prostire u podnožju Šator planine, na terenu većeg broja izvora bistre vode, što otiču u Mali Ždralovac.

Nuglašica na Facebook-u: https://www.facebook.com/selo.nuglasica

U Nuglašici su do 1994. godine živele srpske porodice:

ARNAUT – doselili se iz Kosore kod Vrlike;

BANIĆ – doselili su se iz Pomine kod Drniša;

VUKOVIĆI – doselili su se iz Čitluka kod Sinja;

GAVRAN – doselili su se iz okoline Vrlike;

ĐUKIĆ – doselili su se iz Kijeva kod Vrlike. Slave Svetog Stefana;

ZRILIĆ – doselili su se iz Civljana kod Vrlike;

IVETIĆ – doselili su se iz Cviljana i Jojića Glavice kod Vrlike. Slave Svetog Stefana;

JAKOVLJEVIĆ – doselili su se iz Cetine;

JOVETIĆ – doselili su se iz okoline Vrlike;

KOVAČEVIĆ – doselili su se iz Uništa. Slave Svetog Arhanđela Mihaila;

KOVLJENIĆ – doselili su se iz Glamočkog polja;

LOVREN – doselili su se iz Glamočkog polja. Slave Svetog Đurđa;

LJUBIJA – doselili su se iz okoline Ključa. Slave Svetog Marka;

MARINČIĆ – doselili su se iz Polače kod Knina 1919.godine;

RADIVOJŠA – doselili su se iz Dalmacije;

CRNOMARKOVIĆ – doselili su se iz Kosova kod Drniša;

CVIJAN – doselili su se iz okoline Šuice. Slave Svetog Jovana;

ĆURKOVIĆ – doselili su se iz okoline Glamiča gde su došli iz Dalmacije;

ŠLJIVIĆ – doselili su se iz Čitluka kod Sinja.

————————————————-

Izvor: http://www.lijevno.com

Južnije od Lištana, još uvijek na padinama Dinare, nalazi se selo Odžak. Sadašnje selo Odžak, zajedno sa Ćaićem, Evlija Čelebija je 1660. godine zabilježio kao dvore – Odžak Atlagića, odnosno Atlibegovića.

„To je veliki Odžak u Livanjskom polju na podnožju Prolog planine. U ovom polju blizu spomenutog sela ponire i iščezava ona velika rijeka što izvire iz bazena šehera Livno“ nema sumnje, pod nazivom selo Atlibegović misli na današnja sela Ćaić i Odžak. Danas su to dva potpuno odvojena sela.

Raniji naziv naselja značio je, dakle „odžak“ koji je pripadao porodici Atlagića. Od kada je 1711. godine poslednji livanjski kapetan iz porodice Atlagića, Mehmedbeg, izgubio „bez ikakve krivnje livanjsku kapetaniju“, ni selo se više nije zvalo Odžak Atlagića, nego samo Odžak. Odžakom, inače, ovdašnji žitelji zovu dobro građenu kuću imućnijih građana.

Do početka Drugog svetskog rata u Odžaku su živele srpske porodice:

DAJKIĆ – (nema podataka o njihovom poreklu) i

ARNAUT – svi članovi ove porodice pobijeni su 1941. godine na mestu Trnovac između Odžaka i Lištana.

Današnji su stanovnici samo Hrvati: ANDABACI (ranije Rogulj) – porijeklom su od Drniša; BARUNI (ranije Milunović) – vjerojatno preselili iz Listana gdje gdje su bili 1741. godine; BRČIĆI – preselili iz Listana; BRKE – u Odžaku 1814. godine; ĆURAK (ranije Ćurković) – doselili iz okolice Duvna; DUIĆI – u Odžaku su 1814. godine, kažu da su od Drniša; GOVORUŠIĆI – iz Bitelića kod Sinja; GRANICI – iz Muca kod Sinja; IVANOVIĆI – u Ćaiću su 1741. godine; KELAVE – iz Bitelića kod Sinja; KELIĆI (ranije Šusto) – doselili iz Bajagića kod Sinja; LOVRIĆI – iz okolice Sinja; LJUBIČICI – u Ćaiću su 1741. godine, vele da su od Duvna; VRDOLJACI – u Srdevićima 1741. godine, a porijeklom iz Dalmacije.

—————————————-

Izvori: http://www.lijevno.com i http://www.relax-livno.com

Peulje je naseljeno mjesto na području opštine Bosansko Grahovo. U poslednjim ratnim dešavanjima došlo je do uništenja – rušenja osnovne škole u Peuljama i oštećenja crkve i domova. Malobrojni stanovnici sela imaju velikih problema sa snabdijevanjem vodom u ljetnom periodu, a u predratnom periodu urađen je veliki dio radova na izgradnji vodovoda za selo. Putevi koji vode za veći broj zaseoka kao što su Jardo, Gvere, Podgora, Đukići su u jako lošem stanju, gotovo da je automobilom nemoguće doći do sela.

Peulje se dijele na Gornje i Donje Peulje. Gornje Peulje je selo smješteno u podnožju planina Šator i Dinare. Selo čini nekoliko zaseoka: Jardo, Glavica, Podgora, Đukići, Gašići, Trivunovići, Gvere i Albanija. Po posljednjem službenom popisu stanovništva iz 1991. godine, Gornje Peulje imalo je 188 a Donje Peulje 323 stanovnika, isključivo pravoslavnih Srba.

Peulje na Facebook-u: https://www.facebook.com/peulje.krajina

Potočani se nalaze na putu prema Kupresu. Pod današnjim imenom selo se pominje 1592. godine. Bogato je izvorima žive vode, po čemu je i dobilo ime. Kroz selo, koje je prilično raštrkano i grupisano u zaseoke: Dalići, Mihaljevići, Mišići, Periše, Lozančići, Ćubelušići, teku potoci: Brina, Bare, Pravanuša, Jevra, Slanuša i Vrbovnik. (Više o selu možete pročitati u tekstu Ljubice Radete ispod)

Srbi su od davnina živeli u Potočanima, ali ne i nakon 1992. godine, kada je zadnja srpkinja izbegla iz ovog sela.

Tokom Drugog svetskog rata, Ustaše su u ovom selu ubile 22 Srba 1941. godine, čija su tela najvećim delom zakopana u masovnoj grobnici u Prologu, a 1991. godine preneta u spomen kosturnicu u Livnu. Njihova imena možete naći ovde: https://omlivanjska.com/livanjski-srbi/secanje/

Prema popisu iz 1991. godine, u selu je bilo 442 stanovnika, od čega 1 srpske nacionalnosti, 437 hrvatske nacionalnosti, 1 bošnjačke/muslimanske nacionalnosti i 3 ostalih nacionalnosti.

U selu postoji srpsko pravoslavno groblje, o kome više možete saznati ovde: https://omlivanjska.com/2013/09/13/groblje-u-potocanima/

RODOVI

Do 1941. godine u selu su živele sledeće srpske porodice:

ĆEVAP – doselili su se iz Baljaka kod Šuice. Slave Svetog Arhangela Mihaila;

JAGODIĆ – doseljeni iz Tičeva kod Bosanskog Grahova. U Potočanima je do Drugog svetskog rata živelo 70 članova ove porodice, čiji je poslednji član, ali i poslednji srpski stanovnik Potočana, Bosiljka Jagodić, proterana 1992. godine. Slave Svetog Nikolu;

KANLIĆ – došli su iz Donjeg Malovana sa Kupreške visoravni. Slave Svetog Đurđa;

MILISAV – doselili su se iz Eminova sela kod Duvna. Slave Svetog Nikolu;

CRNOGORAC – isto kao Crnogorci iz Zastinja. Slave Svetog Arhangela Mihaila;

CVIJETIĆ (u nekim izvorima u ikavskom obliku: Cvitić) – poreklom su iz Baljaka kod Šuice, a tamo su se doselili iz Tičeva kod Bosanskog Grahova. Slave Svetog Arhangela Mihaila. Naime, Marko Cvijetić je kao dete došao iz Baljaka u Potočane kod babe i dede po majci, Jagodića. Slavu Cvijetića iz Baljaka, Lazarevu subotu, kasnije je zamenio za slavu svoje babe, Sveti Arhangel Mihailo. Takođe, u Potočanima je živeo i Stojan Cvijetić iz Lištana, koji se oženio Jelom Milisav i došao na njeno imanje. Slavio je Svetog Arhangela Mihaila. Nije bio u srodstvu sa Markom Cvijetićem.

Hrvatski rodovi: ANIĆI; DALIĆI – preselili iz Priluke; JANKOVIĆI – preselili iz Grgurića; LOZANČIĆI – bili su 1741. godine u Potočanima; MIHALJEVIĆI – ovdje su 1741. godine; MIŠIĆI – 1741. u Potočanima; PAVLOVIĆI; PERIŠE – preselili iz Srđevića; VIDOVIĆI – prešli iz Dobrog.

——————————————————————————————————————————-

O POTOČANIMA

Autor: Ljubica Radeta (rođena Jagodić)

Potočani su selo smešteno u veoma lepom kraškom predelu opštine Livno. Na putu od Livna prema Kupresu, na šestom kilometru sa leve strane prostire se ovo selo bogato izvorima žive vode, po kojima je i dobilo ime. Potoci: Brina, Bare, Pravanuša, Jevra, Slanuša i Vrbovnik, naročito u kišnom periodu slivaju se kroz ovo selo. Geografski  je prilično raštrkano, grupisano po zaseocima: Dalići, Mihaljevići, Mišići, Periše, Lozančići, Ćubelušići.

Pripoda je bila škrta u darovanju; kamena i vode u izobilju ali plodnih njiva smo koliko su vredne ruke ovih stanovnika iskrčile i otele od kamena. Klima je prava planinska, sa kratkim letima i dugim, hladnim zimama. Kamene su kuće i ograde oko poseda. Tako je bilo sve do 60-tih godina XX veka kada je veliki broj radno sposobih muškaraca otišao u Nemačku u želji da pobedi siromaštvo. Bogatstvo se merilo hektarima njiva i livada, radilo se ručno, oralo plugom koji su vukli konji a upravnjao čovek. Žito se kosilo ručno, pravili se snopovi a vrlo sa konjima. Konjem su se dobavljala i drva sa kruga. Svako domaćinstvo imalo je ovce, kravu i poneko po dva konja. Siromašniji su imali svega u manjem broju.

Od davnina u Potočanima su živeli Srbi, pravoslavne vere. Danas ih nema. Poslednji stanovnik, Bosiljka Jagodić,proterana je 1992 godine, na početku rata. O Jagodićima i ostalim stanovnicima pravoslavne vere želim da pišem.

Kada na šestom kilometru pomenutog puta skrenete levo, uz blagi prevoj Katarina, stižete u zaselak ušuškan kamenim Gracom kao kragnom.Na centru je do 90-tih godina prošlog veka ponosno stajala kamena kula, nekad vlasništvo Turaka, ali u IX i XX veku njen vlasnik je bio Pero Jagodić. Njegov sin Vojin kulu je prodao komšiji Zvonki Mihaljeviću. Ova istorijski vredna građevina nekada je imala četiri sprata. Neposredno pred drugi svetski rat, Pero Jagodić je jedan sprat razidao i od kamena napravio kuću bratu Niki. Blagoja Jagodić kao najstariji živi stanovnik, rođen u ovom selu, seća se da je njegov otac Jakov pomagao braći u ovim graćevinskim radovima, i kako su klesali kamen, štiteći se zaštitnim naočalima koje je Jakov doneo iz Inzbruka u Austriji.

Velika je šteta što je porušena ova, nekad velelepna kula. Potkrepila bi istorijske činjenice da su Jagodići bili veoma cenjena i bogata porodica u vreme Austro-ugarske vladavine u ovim krajevima. Naime u knjizi S.Erdeljenovića „Srbi u Banatu“ među 118 porodica koje su dobile Mletačko i Austrougarsko plemstvo nalaze se i Jagodići. Da nije tako zar bi stanovali u četvorospratnoj kamenoj kuli i oko nje? U sklopu ove impresivne građevine koja je nekada imala i vodu, živeo je i Mitar Jagodić sa suprugom Janjom, tri sina i tri kćeri. Ono što je interesantno da su dvojica sinova imali ime Jovo i Branko što je kod prezimena Jagodić dosta često. Čak i Jagodići sa prostora Like i Vojvodine obavezno imaju Jovu i Branka.

Znam da je statistika najbezbolnija, jer ljude svodi na brojke. Ali kada ti ljudi imaju lice onda se stvari usložnjavaju. Želim da lica bivših stanovnika oživim kroz sećanje na njih, jer su to bili čestiti i vredni ljudi. Da je sve ovo sećanje istinito, Bog mi je svedok. Namere druge nemam.

U selu Potočani 1941. godine živeo je 71 stanovnik, pravoslavne vere. Od toga 33 ženskog pola i 38 muškoga pola. Od toga je 22 muškarca zverski ubijeno od strane ustaške tako zvane NDH. Osamnaest odraslih muškaraca pogubljeno je na stratištu u Prologu, a Niko Jagodić sa sinom Spasojem i dva sestrića Milisav Miloradom i Duškom uhvatile su ustaše na Borovoj glavi, u junu 1941. godine dok su kosili livade i pogubili u Šuici. Izuzev Nike ova trojica su bili dvadesetogodišnjaci i neoženjeni. U ratu su streljali Nemci i ustaše, Anđu Jagodić, koja je bila partizanski odbornik i majka četvoro dece, a njen muž Pero ubijen je u Prologu. Njenu egzekuciju moj tata je gledao lično, jer se zatekao čuvajući ovce iznad sela i danas se seća kako su, kad je pao mrak nesrećne udovice kopale grob i sahranile Anđu u groblje, a njena ćerkica Kova koja je bila beba i sisala majku, umrla od tifusa malo posle toga. Ostalo troje dece su odrasli po domovima za ratnu siročad i živi su.

Posle rata, igrajući se sa zaostalom bombom, a koju su našla neoprezna deca, stradali su moj ujak Gojko Jagodić, Ilija i Luka Milisav, braća rođena, Miloradova i Duškova koji su već ubijeni u Šuici. Ojađenoj majci Stani za zakletvu nije ostao nijedan od četvorice sinova. Živela je sa ćerkama Anom i Dragom i umrla 1963. godine i sahranjena u njenim rodnim Potočanima.

U Potočanima je čestita Zorka Mihaljević, čija je kuća odmah pored našeg groblja. Ta hrabra žena u zlim vremenima devedesetih, spasila je život mojoj tetki Bosiljki Jagodić. Od 1878. godine moja pokojna tetka Bosiljka bila je jedini čuvar adrese, Selo Potočani. Ona je rođena 1919. godine i stasala za udaju početkom drugog svetskog rata. Posle rata, lepotica o čijoj lepoti su se pevale i pesme, iako je imala mnogo prosaca, nije se udala. Razlog je što je poštovala reč svoje majke a moje bake, po ocu; jedne otresite i  pravoslavlju okrenute žene koja je rekla da će je prokleti ako se uda za čoveka s kojim se neće venčati u crkvi. A moju tetku su prosili, oficiri, činovnici, šumari i učitelji. Znamo da su posle Drugog svetskog rata, svi oni obavezno bili članovi Saveza komunista. Moja draga tetka, živela je u našj porodičnoj kući, i u maju 1992. godine, unucima, onih koji su joj ubili oca, zasmetala je jedna jedina srpska duša, od Livna do Malovana,pa su joj zapalili jedne noći štalu i obesni bogohulnici nisu je otvorili nego je moja Tetka skrivena u velikom grmu zobike slušala, kako poluzapaljene vreče njene koze i kako gore štala i seno. Štala je udaljena od kuće tridesetak metara, slutila je ona da će zapaliti i kuću pod okriljem noći, jer im je i duša crna. Sledeću noć spavala je kod Zorke, a ona joj je kazala da znaju da je ona štiti i da mora da napusti njene rodne Potočane. Smetala je ova Srpska starica  na pragu sedamdeset leta pa je Zorka dojavila mome tati, koji je ostao u Livnu, šta se sprema i on je platio taksisti muslimanu, jedini koji je hteo da ga vozi 100 nemačkih maraka, za 12 kilometara vožnje i otišao da doveze sestru koja je bila osuđena na likvidaciju sledeće noći.

Ovu svoju golgotu, pričala mi je pred smrt, u Aranđelovcu, moja hrabra tetka.”Došo, moj Blagoja, i doveo onog Ciganina što taksira. A ja jadna vidim da su došle vile očima, da više nema ni ognjišća ni bakre. Kako da spakujem moje tkalo (misli na ručni rad, ćilime, torbe, pregače) koje sam u ruvo, devojačku spremu ostavljala, prela, bojila. Šta da radim sa kokoškama, kad su koze već izgorele? Kukala bi do neba, ali nesmim, da mi Blagoji nebi naudili, (njenog brata kojeg je gojila, jer je majka Mara morala da radi i muške poslove, udovica sa četvoro dece). Kokoške su ostale da ih hrani Zorka a mog Pirgu  ko cura kršnog pivca, imo je pet kila, ufati Ciganin i sveza. Ote i moj torbak tkani, ko cviće šaren. A ja mislim, da neće srušit kuću, kad ja odem. Privarila sam se jadna mi majka !!! Nisam skinula sa zida ikonu mog Svetog Nikole, pa ni četeres prve nisu palili kuću. Zapališe zlotvodi, a ja nikad više nisam vidila moje ognjišće…“

Pričala je još puno toga , i tugovala za njenim rodnim krajem moja plemenita tetka. Posle godinu dana, krajem juna 1993. godine, razmenjena je sa mojim tatom i zauvek napustila Potočane, Livno  a i Bosnu. Iako smo, moj brat i ja sa našim porodicama nastojali, da zavoli pitomu Šumadiju, ona je venula kao biljka, spominjala njen krš i kamen, njene koze i livade, i njenu grobnicu sa spomenikom i okrečenu, koja i danas stoji prazna na groblju u Potočanima koje je samo dvesta metara udaljeno od naše kuće. Moja Baja, kako smo je od milja brat i ja prozvali, pa joj taj nadimak ostao, upokojila se u Gospodu 7. novembra 1994.godine i sahranišmo je na Mitrovdan. Bistra uma do zadnjeg časa, plakala je za padom Kupresa i govorila: „Bože daj da umrem!” A ja i sada iskreno verujem da je njena duša u Potočanima, da svrati u grobnicu i nasmeje se misleći da je niko nije mogao oterati, pa ona je sama, jedina, Pravoslavne vere živela u Potočanim. U našoj kući je sveštenik Mirko Jamedžija svetio vodicu poslednji put za Svetog Nikolu 1991.godine. Kupili su moj otac i brat ikonu Svetog Nikole, slavili slavu i ona sa njima 1993. godine. Ja sam je gledala u oči, a ona je gledala u kandilo i ikonu, pa je duboko uzdisala, a iz njenih lepih očiju tekle su suze. Jednu je krsnu slavu dočekala u Šumadiji, a sledeće godine za Svetog Nikolu njena duša trajno se naselila u Potočane.

Stanovništvo sela potočani 1941. god.

Porodica I

1. Jagodić (Jefte) Mitar 1891-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodić (žena Mitra) Janja 1892-1973 umrla u Aranđelovcu

3. Jagodić (Mitra) Jovo 1916-1941 ubijen u Prologu

4. Jagodić (Mitra) Branko 1930-1993 umro u Aranđelovcu

5. Jagodić (Mitra) Gojko 1936-1943 poginuo od zaostale bombe

6. Jagodić (Mitra) Pava 1928-2000 umrla u Aranđelovcu

7. Jagodić (Mitra) Cvita 1924-2003 umrla u Aranđelovcu

8. Jagodić (Jove) Drago 1941- nestao kao dobrovoljac 1991. u ratu

9. Jagodić (žena Jove) Staka 1918- umrla u Novom Sadu

Porodica II

1. Jagodić (Sava) Pero 1891-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodić (žena Perina) Anđa streljali je Nemci 1943 u Potočanima

3. Jagodić (Pere) Vojin živi u Beogradu

4. Jagodić (Pere) Nevenka živi u Sloveniji

5. Jagodić (Pere) Dragica živi u Sarajevu

6. Jagodić (Pere) Kova umrla kao beba od tifusa

Porodica III

1. Jagodić (Đure) Cvijo 1901-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodić (žena Cvijina) Zorka umrla 19 u Aranđelovcu

3. Jagodić (Đure) Živko 1918-1941 ubijen u Prologu

4. Jagodić (Đure) Mitar umro u Beogradu 90tih

5. Jagodić (Cvije) Đuro 1935- živi u Americi

6. Jagodić (Cvije) Momčilo 1938-1994 umro u Nemačkoj

7. Jagodić (Cvije) Zdravko 1940- živi u Kikindi

Porodica IV

1. Jagodić (žena Tome) Boja umrla 50-tih godina u Potočanima

2. Jagodić (Tome) Danilo 1900-1941 ubijen u Prologu

3. Jagodić (Tome) Milun 1903-1941 ubijen u Prologu

4. Jagodić (Petra) Milica umrla u jesen 1954 u Potočanima

5. Jagodić (Tome) Stana 1927-1994 sahranjena u Kozarcu

6. Jagodić (žena Danilova) Smiljka posle ubistva muža vratila se u rodne Baljke

Porodica V

1. Jagodić (Petra) Jakov 1888-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodić (žena Jakova) Mara 1890-1980 sahranjena u Zastinju

3. Jagodić (Jakova) Bosiljka 1919-1994 umrla u Aranđelovcu

4. Jagodić (Jakova) Blagoja 1930- živi u Aranđelovcu

5. Jagodić (Jakova) Zorka -1959 umrla u Riliću

6 . Jagodić (Jakova) Smiljka 1934-2009 umrla u Aranđelovcu

Porodica VI

1. Jagodić (Tome) Živko 1915-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodić (žena Živkova) Stana 1910-1974 umrla u Aranđelovcu

3. Jagodić (Živka) Tomo 1936 živi u Aranđelovcu

4. Jagodić (Živka) Mila 1937- živi u Aranđelovcu

5. Jagodić (Živka) Bosa 1936-2007 umrla u Beogradu

6. Jagodić (Živka) Momčilo umro kao jednogodišnja beba u Potočanima

Porodica VII

1. Jagodić (Tode) Pero 1879-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodić (pere) Jovo 1920-1941 ubijen u Prologu

3. Jagodić (žena Jove) Zorka 1914-2002 umrla u Novom Sadu

4. Jagodić (Jove) Ranko 1939- živi u Novom Sadu

5. Jagodić (Jove) Mirjana 1937- živi u Obrovcu kod Bačke Palanke

Porodica VIII

1. Jagodić (Nike) Mihajlo 1920-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodić (žena Mihajla) Milica 1914-2007 umrla u Aranđelovcu

3. Jagodić (Mihajla) Milan 1937-2006 umro u Aranđelovcu

4. Jagodić (Mihajla) Branko 1939- živi u Aranđelovcu

5. Jagodić (Mihajla) Stojka 1941- živi u Aranđelovcu

Porodica IX

1. Jagodić (Jove) Novica 1919-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodić (Jove) Duško 1921-1941 ubijen u Prologu

3. Jagodić (Jove) Jovanka 1926-1994 umrla u Aranđelovcu

4. Jagodić (žena Jovina) Cvita 1889-1975 umrla u Aranđelovcu

Porodica X

1. Jagodić (Save) Niko 1884-1941 ubile ga ustaše u Šuici

2. Jagodić (Nike) Spasoje 1912-1941 ubile ga ustaše u Šuici

3. Jagodić (žena Spasojina) Vlajka 1914- preudala se i umrla u Malovanu

4. Jagodić (Nike) Rajka 1918-1943 poginula kao Partizanka

Porodica XI

1. Jagodić (Vase) Mirko 1919-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodić (žena Vasina) Mara 60-tih godina umrla u Potočanima

Porodica XII

1. Jagodić (Trivuna) Jovo 1875-1941 ubijen u Prologu

2. Jagodićm (Jove) Rade 1906-1941 ubijen u Prologu

Porodica XIII

1. Milisav (Đorđa) Milorad 1919-1941 ubile ga ustaše u Šuici

2. Milisav (Đorđa) Duško 1922-1941 ubile ga ustaše u Šuici

3. Milisav (Đorđa) Ilija 1934-1943 poginuo od zaostale bombe

4. Milisav (Đorđa) Luka 1936-1943 poginuo od zaostale bombe

5. Milisav (Đorđa) Ana 1921-1987 umrla u Livnu

6. Milisav (Đorđa) Draga 1933- živi u Smederevu

7. Milisav (žena Đorđa) Stana umrla 1963. g Potočanima

Porodica XIV

1. Cvetić (Pere) Stojan 1886-1941 ubijen u Prologu

2. Cvetić (Stojana) Jela 1929- umrla u Banatu

—————————————————————————————————————————————-

HRABRE ŽENE POTOČKE

Autor: Ljubica Radeta (rođena Jagodić)

Veliki srpski pesnik Matija Bećković u svojoj pesmi “Kosovo polje” kaže: “Kradu mi pamćenje, skraćuju mi prošlost, otimaju vekove, pale mi tapije i zatiru postojanje”
Mi, pravoslavni Srbi iz Livna i livanjskih sela kao da želimo da živimo po receptu onih koji  ovaj recept napisaše krvlju naših predaka. Želja mi nije da osudim nijednog pojedinca druge vere i nacije. Samo želim da sa drugim podelim ono što su meni pričale moje bake, tetke, majka i otac.
Živimo u 21. veku, brzo i urbano a namerne i prinudne migracije prete da zaborav prekrije usmeno predanje ovih, u većini nepismenih ili polupismenih ali inteligentnih i veoma ponosnih žena. Zašto kažem žena? Jer vreme o kojem ću pisati je sredina 20 veka, mesto je selo Potočani u opštini Livno, na jugozapadu Bosne i Hercegovine. A posle jula 1941. godine kad su vlasti takozvane Nezavisne države Hrvatske ubile 22 odrasla muškarca samo zato što su bili pravoslavne vere u selu su ostale da žive same žene sa maloletnom decom! Dve “najstarije muške glave” bili su Blagoja i Branko Jagodić a imali su jedanaest godina. I njih dvojica pretekoše zahvaljujući zalaganju jednog plemenitog komšije Hrvata, kod zloglasnog ustaše zvanog Samsarić koji je u leto 1941. godine bio gospodar života i smrti u Livnu.
Ove uplašene i ucviljene žene – udovice, ucveljene majke, žalosne sestre i mali siročići ostali su da žive u ovom mešovitom selu, u opljačkanim kućama sa crnim maramama na glavi. Vredno je pomenuti da se nijedna udovica nije preudala, niti skinula crni “šudar”, kako su one nazivale maramu. Neke od njih su bile veoma mlade,sa manje od trideset godina, ali decu ostavljale nisu, nego ih prigrlile i otimale od posne i kamenite zemlje da imaju koru hleba za gladna dečija usta.
Na svu žalost i bedu koja ih je zadesila najteže im je palo naređenje seoskog kneza Jake Mihaljice da se moraju pokrstiti, to jest, preći u rimokatoličku veru da bi ostale žive one i njihova deca. “Sila Boga nemoli, sinko moj. Mi dicu u naramak i za ruku pa na Goricu u njiovu crkvu ili kod škole na Katarinu. Iznio fratar Srećko Perić naše crkvene knjige i priziva ko je doš’o. Nije došla crna Vasinica, ubili joj sina Mirka, jedinac, nije ni ženska imala. Nadala se, da će je doć ubit, ali nisu. A nije ’tila da se pokrsti ni Cvita Mitrovičina, žalost je ubila za braćom i ćaćom a ona je uvik bila priklonita Crkvi. Išli mi tako svake nedilje, radili, vrli i kosili na Priobraženje, za našu Gospojinu a ‘Rvacke svece poštovali. Jadna dica kod fratra uče zdravu Mariju i njiov Očinjaš a kod kuće mi po našem i postimo naš post, te sridom i petkom, ali krijuć. A post je bio svaki dan,samo što mliko nismo pili ko je ima kravu. Sirotinja iz svakog ćoška…” Sve ovo mi je pričala osamdesetih godina prošlog veka Mara Jagodić, zvana Jakovčuša po mužu Jakovu. Ova visoka, otresita i poštena žena ostala je sama  sa tri kćeri i sinom posle ubistva muža. Inače,kod Srba u ovim krajevima ustaljen je običaj da žena po muževu imenu dobije nadimak koji joj zameni lično ime.Janja Jagodić je poznata kao Mitrovica po mužu Mitru, Zorka Jagodić je Cvijanuša, po mužu Cviji. Ali one su zasluženo i čista obraza  nosile ove nadimke, nisu okaljale svoj udovički status. Nijedna!
Živele su i gledale decu ali i borile se. Kada su čule da su u Livnu na vlasti Talijani a ne ustaše, dve prijateljice Jakovčuša i Mitrovica, jedne srede, koja je pijačni dan, da bi izbegle sumnju, napune torbe sa sirom, jajima, maslom a Jakovčuša ponese i med u saću jer je jedina imala pčele pa kad su došle u Livno nisu otišle na pijacu, već u komandu grada. Tražile su tumača, prevodioca, primio ih komadant grada. Daju one ponude što su od dečijih usta odvojile i ispričaju zulum da ih ustaške vlasti na silu pokrštavaju i prevode u rimokatoličku veru. Začuđen i o tom neobavešten komadant im kaže da će izdati zapovest o poštovanju svačije veroispovesti. Prime one njegove reči sa rezervom i kad je u subotu knez sa centra sela ponovo narećivao sutrašnji odlazak na misu Mara Jagodić hrabro i odvažno kaže da je bila kod Talijanski vlasti i da se svačija vera mora poštovati. I danas se prepričava kako je Jakovčuša rekla: “Odsekli ste nam glave, pa bi sa nogama da tamburate kako oćete, e nema više!” Žene Potočana odbraniše veru pravoslavnu! Ne samo to nego su nastavile da neguju pravoslavne običaje. Svako dete je znalo napamet molitvu Presvetoj Bogorodici, Oče naš, molitvu pred spavanje. Sve ih naučile nepismene majke.

Pitam se, koliko danas Srpske dece zna, da moli ove molitve a imaju knjige, kompjutere i mogućnost da posećuju časove veronauke? I nije ratno stanje, glad i siromaštvo?! A i majke su školovane.

Dve roćene sestre Zorka i Milica ponosno se borile za život svoje dece.Zorka je ostala sa tri mala sinčića Momčilom,Zdravkom i Đurom. Milica,je pored sinova Branka i Milana po stradanju muža Mihajla,rodila kćerku Stojku mesec dana po Ognjenoj Mariji.
Ako se nasreća i tuga mogu izmeriti onda je sigurno Stana Milisav, rođena Jagodić doživela najveću tragediju. Udala se za komšiju Đorđa Milisava, izrodili i podigli pet sinova i dve kđerke: Milorad, Dušan,Sreten, Ilija, Luka, Ana i Draga. Trojicu tek stasalih mladića, ubiše ustaše u junu mesecu 1941.god. na Borovoj Glavi zajedno sa ujakom Nikom i njegovim sinom Spasojem dok su kosili svoje livade.Nezna im se ni grob,ali sigurno su u rajskom naselju po volji Gospoda. Ostala su dva nejaka sina Ilija i Luka majci Stani za zakletvu sa dve kćerke. Život su im poštedili na Ognjenu Mariju jer su bili mali ali dečija radoznalost ih je koštala života jer su 1943. čuvajući stoku nedaleko od kuće “poigrali” se zaostalom nemačkom bombom i nastradali zajedno sa rođakom Gojkom Jagodića. Snagu za život dale su joj ćerke. Ana je dovela u kuću muža iz Malovana, a Stana je dočekala i unučad da povede za ruku. Životom je prkosila smrti i hrabro odslužila i robijanje u komunističkom zatvoru kao “neprijatelj narodne vlasti“. Ima li veće ironije nego majku kojoj su ustaše ubili tri nevina sina a dva postradala od nemačke bombe, po završetku rata osuditi na robiju???!!!
Hrabre pravoslavne žene sela Potočani su i dve bake: Mara i Cvita Jagodić. Mara Jagodić zvana Vasinica, po mužu Vasi koji se upokojio pre rata, živela je tog leta 1941. god sa sinom  Mirkom, koji se vratio sa odsluženja vojnog roka kao kadet Kaljeve garde. Kada ga ubiše na Ognjenu Mariju ustaše ostade sama da kuka kao sinja kukavica. Cvita su ubili sinove Novicu i Duška, ali ostala joj kći Jovanka. Obe ove žene imale su kćeri udate u selo Baljke, kod Šuice. Otišle su i dovele po jedno unuče, da gledajući ih kako rastu, nađu smisao svog života. Vasinica je dovela petogodišnju unuku Ružu Ćevap, a Cvita takođe petogodišnjeg unuka Marka Cvijetića. Ruža se odužila svojoj babi podigavši joj lep spomenik koji i danas odoleva vremenu na groblju u Potočanima u epitafu napisa: “Za brigu i ljubav kojom me odgojila…“ A čestiti Marko Cvijetić kad je stasao zajedno sa suprugom i decom šezdesetih godina prošlog veka doseli se u Aranđelovac gde su negovali baka Cvitu koja je dočekala duboku starost. A Marko Cvijetić i danas slavi svetog Nikolu, krsno ime Jagodića, u znak ljubavi prema dragoj baki.
Ovih dana sam razgovarala sa bivšim stanovnicima ovog sela, Jagodićima, decom ovih velikih žena, koji su sada duboko zašli u sedmu, osmu i devetu deceniju života. Verujte mi na reč, svi znaju molitve napamet, ne sećaju se nekih događaja od pre par godina ali kako su slavili Božić, Materice i išli u Livno na ispovest i pričešće  pričaju kao da je bilo juče:
Za Božić, majke su sekle badnjak a deci davale da unose u kuću a one ih darivale suvim smokvama i jabukom koje su razmenjivale za žito sa trgovcima iz Dalmacije i Hercegovine. Deca bi govorila: “Dobro veče, dobro Vam došlo Badnje veče”, Majke bi odgovarale: “Sa vama zajedno” A onda kad unesu slamu valjaju se po njoj i raduju sutrašnjem prazniku jer će posle višesedmičnog posta jesti obilnije.Treći dan po Božiću,na sv.Stefana slama ,zajedno sa mrvama sa božićne trpeze  iznese na armen,guvno,gde se vrše žito a deca imitiraju konje ržu i trče oko stožine radujući se žitu.A kad sam ih pitala što su se radovali žitu svi kažu da se od njega pravi koljivo za slavu, hleb i uštipci koji su u njihovo vreme bili pandam tortama i kolačima danas
A kada bi došle Materice nastajala bi radost. Od ranog jutra sa spremljenim uzicama vezali bi majke, tetke, ujne i strine. Darivali bi ih vunenim čarapama, rukavicama, kapama, šećerom u kocki.
Kada bi došli Očići, te nedelje se plakalo i tugovalo za ubijenim najdražima. Supruge su oplakivale muževe, deca očeve a sestre braću. Blagoja Jagodić mi priča kako je on kao jedino muško u kući, čuvajući ovce, s jeseni od vrbovih grana pravio svirale a od hrastovog žira neke igračke za dve mlađe sestre i to skrivao do Očića, pa onda poklanjao sestrama Smiljki i Zorki da ne tuguju toga dana.
Za Mali Božić, odnosno svetog Vasilija Velikog mesio se kolač, hleb, okruglog oblika, u sredinu se stavljao krompir da bi hleb imao rupu na sredini. Kada se ohladi majke sa decom izvode rogatu stoku, krave, ovnove i ovce i na rogove stavljaju hleb a stoka vrteći glavom skine. Zatim domaćica prelije vinom, odlomi parče i da svakoj životinji. Verovalo se da će ih to štititi od bolesti, ujeda zmije i napada vukova. Takođe i slama koja se po Božiću iznosila iz kuće stavljala se u krošnje voćki, da bi bile rodne i sledeće godine.
Za Svetu Trojicu deci se obavezno davalo vino, razmućeno sa vodom, jedna kašika vina na decilitar vode, pa zasladi se šećerom. Nazdravljalo se rečima: “Ko pije vino za Svetu trojicu, pomogo mu Bog i Sveta Trojica!” Čak i ja se sećam da sam se radovala ovom prazniku sedamdesetih godina prošlog veka u selu Potočani.
Đurđevdanu se radovale devojčice i devojke,koje su uoči praznika brale mirisno cveće i trave, kiselile u svežoj bunarskoj vodi,pa se ujutro na Đurđevdan umivale da budu lepe.
Svaka žena i devojka radile su ručne radove, plele, prele vunu. Tkalo se na drvenom stanu. Tkalja na glasu bila je Bosiljka Jagodić, a nekoliko staza, i ručnih radova koje je sačuvala 1992. godine, napuštajući Potočane njeni rođeni poklonili su ženskom manastiru Nikonje na Rudniku.
Ovo je tužna priča o selu koje je umrlo. Da je nekad u njemu bilo ljudi koji su se krstili sa tri prsta i ispovedali pravoslavnu veru svedoči još samo groblje u kome su oko dvadesetak relativno očuvanih spomenika. Dva kamena spomenika, u blizini kapije napisana crkvenoslovenskim pismom, ijekavskim izgovorom sa dosta gramatičkih grešaka svedoče da su Jagodići živeli u Potočanima pre tri veka. Ovo su spomenici Petra Jagodića i njegovog sina Tome. Petar je deda Blagoje Jagodića. Blagoja je želeo da otrgne od zaborava ove dostojanstvene žene, kojima je najveća sreća bila čist obraz a hrabrost se podrazumevala, pa mi je sve ovo pričao. On je zalazak svog života trošio u pitomoj Šumadiji u Aranđelovcu. Osećao je da im je dužan  i da su zaslužile. Pamćenje je ljudska dužnost. Blagoja je verovao da život koji je imao i svet u kome je živeo zaslužuju da se pamte. Govorio je istinu o svom selu bez namer da vinovnike čije su žrtve pravoslavni živalj sela Potočani,  osudi, nego da ostavi zapis pokolenjima
”Ako je trava pokošena, korjen nije izvađen”, njegova je omiljena rečenica.
Ja mojoj deci pričam o mojim korenima. Biću veoma srećna ako i druge majke svojoj deci usade ljubav prema našoj Pravoslavnoj veri i lepim običajima kao što su to uradile ove žene kojima u spomen napisah ovaj tekst. Hvala im.
Dok žive ljudi koji su rođeni u ovom selu i pričaju svojim naslednicima o njemu živeće i ovo selo. Lepo kaže Blagoja da je korenje ostalo. Naši koreni su ugledni i pošteni, već su stasali novi Jagodići koji će sa zadovoljstvom ovo čitati. Sigurna sam!

————————————————————-

Izvor: http://www.lijevno.com

Na raskršću puteva iz Livna za Glamoč i Bosansko Grahovo, podno planine Golije, smjestilo se selo Priluka. Naziv za ovo naselje formiran je od riječi „pri“ i „luka“. Riječ luka upotrebljava se, ovdje, za označavanje mjesta uz vodu, kraj vode, pri vodi. Ranije, prije djelimične melioracije (koja je izvršena za vrijeme austrougarske uprave), u doba povodnja ovaj kutak polja je, od septembra sve do početka juna, stalno bio pod vodom koju je donosila Bistrica, te kratki tokovi Meruša i Zelenjaka. Kako je najranije naselje podignuto na nešto izdignutijem terenu kraj vode, „priluci“, otud mu i ime Priluka. Priluci pripadaju, kao dijelovi naselja, Dolac, Pesin i Vašarovine.

U jednoj pitomoj kraškoj uvali „Docu“, locirano je zaseok koje je zbog karakteristika mikropoložaja i nazvano Dolac.

Zaseok Pesin ima najružnije ime među naseljima u Livanjskom polju. Sama riječ „pesin“, iskrivljeno od peksin (tur.), označava ono, onoga koji je nečist, prljav. Naziv sela jasno govori kakva je bila okolina naselja kada je ono dobilo ime. Ovo pogrdno ime dato je po neugodnom mirisu ranijih seoskih đubrišta koja su se nalazila između kuća.

Na ruinama nekad značajnijeg ilirskog naselja i rimskog municipija nalazi se mali zaseok Vašarovine. Svega dvadesetak „dimova“ (kuća koje su se odvojile od Priluke) razbacane su kojekako, baš kao na „vašaru“. Ime ovom selu formirano je od mađarske riječi „vašar“, pazar, koja označava mjesto skupljanja ljudi radi trgovanja. U imenu sela, dakle, sačuvano je sjećanje na nekad značajnije naselje.

Priluka se prostire na lijepoj lokaciji, uz samu periferiju Prilučkog polja, ispod obronaka Golije i prevoja Korićne, te pored asfaltnog puta Livno – Grahovo i Livno – Glamoč. Dok nije izvršena regulacija tokova livanjskih rijeka, Pilučko polje je većim dijelom godine bilo pod vodom i odavalo sliku jezera. Selo se protezalo uz sam rub polja, na uzdignutom terenu i po mnogo toga podsjećalo na lučko mjesto. Priluka je u pravcu sjeverozapada od Malog Kablića udaljena oko 3 kilometra.

Povrh Vašarovina je „gradina“, gdje je nađeno mnogo ostataka iz praistorijskog i rimskog doba. Pored Vašarovina je vodio rimski put od Bosanske Gradiške, pored Banja Luke, Borove Glave, Suhače, Kablića, Ljubunčića, Lištana, Prologa i Čitluka kod Sinja za Solin (Salonu).

Tokom Drugog svetskog rata, Ustaše su u ovom selu ubile 13 Srba tokom 1941. godine, čija su tela zakopana u masovnoj grobnici u Prologu, a 1991. godine preneta u spomen kosturnicu u Livnu. Njihova imena možete naći ovde: https://omlivanjska.com/livanjski-srbi/secanje/

Prema popisu iz 1991. godine, u selu je bilo 885 stanovnika, od čega 9 srpske nacionalnosti, 871 hrvatske nacionalnosti i 5 „ostalih“.

Pored glavnog puta Livno-Bosansko Grahovo postoji vrlo staro groblje, o kome više možete saznati ovde: https://omlivanjska.com/2013/09/13/groblje-u-priluci/

RODOVI

U Priluci su živele sledeće srpske porodice:

ERCEG – preci (poreklom iz Hercegovine) su im se doselili iz Donjih Rujana i slave Svetog Nikolu.

LJUBOJA –

MIHAJLO –

——————————————

Izvor: http://www.lijevno.com; za popis 1991. godine Wikipedija.

Na južnim padinama Tušnice, koje su od ranog jutra do pa sve do prvog sumraka stalno izložene suncu nalazi se selo Prisoje. Od te položenosti „pri suncu“, od tog „Prisoja“ potiče i naziv sela.

Prisoje je jedno od najvećih sela u Livanjskom polju. Od davnina su stanovnici Prisoja svoju sudbinu vezivali za obradu zemlje, na području Buškog blata i okoline. Služilo je ovo stanovništvo razne gospodare, ali se turski posebno pamte i o njima se ispredaju razne priče i dogodovštine. Pored Bušatlija, tu su još i neki drugi, čija imena kolaju kroz narodno predanje ovog življa.

Plavljenjem Buškog blata i njegovim pretvaranjem u jezero, stanovništvo ovog kraja je dovedeno u nepovoljan položaj, zbog gubitka obradivih površina i livada. Novčana naknada nije bila adekvatna, niti dovoljna da se nadomiri izgubljeno. Ovo je bilo uzrokom velikih migracija iz sela.

Današnje selo je smješteno najvećim djelom na strmoj kosi, sjeverno i sjevernoistočno od jezera. Sa istočne strane vezano je na dragu, gdje se nalaze zaseoci Privlaka i Vrilo, sa juga je stara raskrsnica prema Duvnu i Aržanu vezana sa Karlovim hanom. Ovaj cijeli sklop zove se Prisoje.

Prisoje ima više lokaliteta koje narod zove gradina ili gradac. Jedan od njih, pored puta blizu Karlova hana, zove se crkvina. Na ovom lokalitetu nađeni su ostaci građevine i jedna nadgrobna ploča iz doba rimske vladavine ovim krajem. Ima mnogo toga što nas upućuje na zaključak da je ovdje postojalo srednjovjekovno naselje, a to su mnogobrojni stećci koje narod zove „Mašeti“. Stećaka ima najviše na prostoru Bulića groblja.

Stanovnici Prisoja su danas Hrvati. Do početka Drugog svjetskog rata u Prisoju su živile sljedeće srpske familije, koje su 1941. godine stradale:

ASIĆI –

BOŠNjACI –

PAŽINI –

VULIĆI –

ZELENI –

———————————–

Izvor: http://www.lijevno.com

Istočno od Gubina, uz sam rub polja, nalazi se selo Provo. Za selo Provo prvi put saznajemo iz već navedenog popisa bosanskih nahija i timara s početka XVII vijeka, kada se navodi i selo Prhovo. Teren na kojem je podignuto ovo naselje odlikuje se žućkasto-crvenkastom bojom zemlje koja je neobično rastresita, sipka, koja se lako rasprši, koja je „prhla“. Po toj prhlosti zemlje formirano je i najranije ime naselju Prhovo, a docnije je ono iskrivljeno u Provo. I Provo, kao i neka druga naselja u Livanjskom polju, pruža nam jedan dosta čest toponimski problem: iskrivljavanja imena naselja. I u ovom slučaju današnji naziv naselja nije prvobitni i znatno je iskrivljen. Kako je ranije ispravno ime Prhovo već zaboravljeno, ostaće i u govoru mještana iskrivljeno ime Provo.

Do 1990. godine iz sela je bio veliki odliv stanovništva. Poslije Drugog svjetskog rata odselilo je nekoliko familija u Vojvodinu. Selo je još bez asfaltnog puta i vodovoda, sa malim postotkom mladog svijeta, opredjeljenog da ovdje živi i radi.

Toponimi na području sela su: Barevci, Baroševa bukva, Begluk, Borković, Bus, Dolac, Gredina, Grobljice, Hamzaguša, Jelkuše, Jezero, Klini, Ključić, Lasta, Limar gora, Lisovička, Lubovac, Luka, Marga, Murove, Peržine, Pitomna kosa, Poljice, Prosnice, Provsko groblje, Razkršće, Smrdelj, Strana, Šibovike, Turuša, Zimini (Zemini).

Još jedno selo nedaleko od Šapca, u području Mačve, nosi naziv Provo.

Provo na Facebook-u: https://www.facebook.com/selo.provo

Do decembra 1994. godine, u Livanjskom Provu živili su isključivo Srbi:

BIKIĆI – Doseljenici su od Banja Luke. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan. Bikići u Radanovcima nemaju rodbinske veze sa ovim Bikićima.

BORKOVIĆI – Radi se o doseljenicima iz Miljkovca kod Vrlike, Dalmacija. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan. Ovo prezime javlja se i danas u okolici Sinja.

DOBRICE – Njihovo prijašnje prezime je Cvijetić. Doselili su iz Otišića kod Vrlike. Slave Sabor Svetog Arhanđela Mihaila – Aranđelovdan.

ĐURANI – Ovdje su doselili iz Gornjih Kazanaca. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

ERCEZI – 1946. godine Kolonizirali u Banatski Despotovac kod Zrenjanina.

INjCI – Injci su najrazgranatiji rod u Livanjskom polju. Treba reći da njihovo najstarije porijeklo vodi iz Crne Gore. U Gerzovo dolaze pod prezimenom Daničić. Ovde su kao turski kmetovi došli u sukob sa Turcima, zbog neke djevojke iz njihova roda. Pala je krv i oni su kompletno bježali u pravcu Glamoča. Tamo su radi sigurnosti mjenjali prezime iz Daničić u Injac. Prema nekim porodičnim predanjima oni su ovu promenu učinili u Donjem Livanjskom polju. Dolaskom u Donje Livanjsko polje, rod narasta i dijeli se odlazeći u druga sela. Slave Svetog Vasilija Velikog.

IVETIĆI – Doselili su iz Dalmacije iz okolice Civljana kod Vrlike. Slave Svetog Prvomučenika i Arhiđakona Stefana.

JOVČIĆI – Ovaj rod je porijeklom iz sela Otišić između Vrlike i Sinja, Dalmacija. Nije utvrđeno kada su tačno preselili u Livanjsko polje, ali prema saznanju radilo se o brojčano većoj familiji, koja se u Provu podijelila i raselila. Slave Sabor Svetog Arhanđela Mihaila – Aranđelovdan.

KALAVERI – Kalaveri se smatraju starijim rodom u Provu. Nije se moglo doći do pravog porodičnog predanja o njihovom porijeklu. Slave Svetog Velikomučenika Georgija Pobedonosca – Đurđevdan. Ovo prezime, sa još nekoliko drugih, stvorilo je dileme istraživačima. Ilija Kalaver iz Banatskog Despotovca tvrdi da su ovi Kalaveri došli iz Jakira kod Glamoča u Provo. Pravu istinu je teško utvrditi, uglavnom je zapamćeno da su Kalaveri u Provu bili jedna od najimućnijih familija.

MALjKOVIĆI – Maljkovići porijeklo vode iz Maovice kod Vrlike, Dalmacija. Iz ovog mjesta su prešli u Uništa kod Grahova, a odatle u Livanjsko polje na današnje lokacije. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

MARČETE – Ovo su doseljenici iz Dalmacije, iz mjesta Koljani kod Vrlike. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

MIHAJILE – Nekada su se prezivali Kukavica, a prije toga Stoisavljević. Njihovo staro porijeklo vodi iz Otišića kod Vrlike, Dalmacija. Slave Sabor Svetog Arhanđela Mihaila – Aranđelovdan.

MIHALjICE – U Provu je ovaj rod živio na dvije lokacije. Jedni su u selu poznati kao Kovači, zato što se jedan broj njih bavio kovačkim zanatom, a znali su ih zvati i Glavičani, jer su živili na jednoj uzvisini – glavici. Drugi žive u sredini sela između Bikića i Pokrajaca. I za jedne i za druge može se reći da ih više nema na ovom prostoru. Izumrli su i raseljeni 1991/1995. godine. Mihaljice su doseljenici iz Kosore kod Vrlike, Dalmacija. Neki od njihovih potomaka sjećaju se pričanja roditelja kako su oni daljnjom starinom negdje iz Like. Daljnje porijeklo vode iz Crne Gore, nekada su se prezivali Miljanić. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

MILjKOVIĆI – Doselili su iz Miljkovića kod Vrlike, Dalmacija. Tvrde da su porijeklom Crnogorci. Prvo su doselili u Prominu kod Drniša, zatim u Vrlički kraj, a odatle u Provo. Slave Svetog Vasilija Velikog.

MITROVIĆI – Doseljenici su iz Promine kod Drniša. S Mitrovićima u Bojmuntima, nije pouzdano utvrđeno da imaju zajedničko porijeklo. Slave Svetog Velikomučenika Georgija Pobedonosca – Đurđevdan.

MRVIĆI – Preci su im u Provo doselili 1899. godine iz Zasioka, Vrlički kraj, Dalmacija. Mrvića u Provu ima na dvije lokacije. Jedni žive na početku sela kod Mitrovića, Mihajila i Injaca; drugi između Mihaljica (Kovača) i Poparića. Ovi zadnji su potomci jednog što se oženio Jovčićkom i ostao živiti na tom imanju. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

PAJČINI – Pajčini su ogranak roda Injaca. Slave Svetog Vasilija Velikog.

POKRAJCI – Porijeklom su iz Drniške regije, iz Promine. U Promini su do rata 1991/1995. imali svoje prezimenjake i daljnje rođake. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

POPARIĆI – Ovo je jedini rod sa ovim prezimenom u Livanjskom polju. Znaju da su porijeklom iz Dalmacije. Njihovo doseljenje se veže za „Tursko doba“. Slave Svetog kralja Stefana Dečanskog – Mratindan.

RADIĆI – Radića u Provu ima na tri lokacije: na kraju sela kod Kalaverovih i Dobričinih kuća, na Poparića glavici, i blizu Maljkovića na granici prema Čaprazlijama. Postoji zapis da su svi Radići iz Gubina i Prova poreklom iz Posavine. Slave Svetog Apostola Tomu – Tomindan.

ZAGORCI – Doseljenici su iz Dalmacije, iz Otišića, kod Vrlike. Prije su imali prezime Obućina. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

ZAKONOVIĆI – Radi se o doseljenicima iz Dalmacije, ne znaju iz kojeg su mjesta došli u Provo. Slave Svetog Lazara – Lazarevu subotu. Jedna porodica Zakonovića  u Provu je slavila  Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

—————————————–

Izvori: http://www.lijevno.com i http://www.relax-livno.com

Pržine su dobile ime po pesku koga ovde ima u izobilju, a koji se u ovom kraju zove „pržina“. Naime, u geološkoj prošlosti (od neogena do diluvija) na mesu Livanjskog polja nalazilo se jezero dubine oko 740 metara koje su dogotrajnim održali rasprostranjeni majdani peska koji se kasnije koristo kao građevinski materijal.

U selu su do 1994. godine živili isključivo Srbi:

BABIĆI – Ovdje su doseljeni iz Glamočkog polja. Babići u Jaruzi su im bliži rod. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

BAROŠI – Doseljeni su iz mjesta Cetina, koje je smješteno na izvoru istoimene rijeke, kod Vrlike, Dalmacija. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

ČAKARI – Ne znaju odkuda su doselili u ovaj kraj. Slave Svetog Prvomučenika i Arhiđakona Stefana.

ČANČARI – Nisu sačuvali predanje o porijeklu i mjestu od kuda su doseljeni. Slave Svetog Prvomučenika i Arhiđakona Stefana.

IVETIĆI – Doselili su iz Civljana, Vrlička regija, Dalmacija. Slave Svetog Prvomučenika i Arhiđakona Stefana.

JAKOVLjEVIĆI – Doseljeni su iz Cetine, mjesta na izvoru istoimene rijeke, vrlički kraj, Dalmacija. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

LjUBOJE – Porijeklom su od Ključa. Slave Svetog apostola i jevanđelistu Marka.

NINKOVIĆI – Doseljeni su iz Dalmacije. Njihovo daljnje porijeklo je iz Hercegovine. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

PAROJČIĆI – Vode porijeklo iz Dalmacije, negdje od Vrličkog kraja. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

POKRAJCI – Porijeklom su iz Promine kod Drniša, tamo i danas imaju svoje daljnje rođake. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

PETROVIĆI – Oni vode porijeklo iz Otišića kod Vrlike, Dalmacija, a tvrde da su starinom Crnogorci. Slave Sabor Svetog Arhanđela Mihaila – Aranđelovdan.

ROSIĆI – U Livanjsko polje doselili su iz Otišića kod Vrlike, Dalmacija. Slave Sabor Svetog Jovana Krstitelja – Jovanjdan.

STEVANČEVIĆI – Prije su se prezivali Baroš. Doselili su iz Vrličkog kraja, sa vrela Cetine. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

ŠORMAZI – Vode porijeklo iz Kosova kod Knina, Dalmacija. Slave Svetog Nikolaja Čudotvorca – Nikoljdan.

————————————————-

Izvor: http://www.lijevno.com